Top 10 Beroemdste Schilderijen ooit gemaakt

Iedereen herkent de mysterieuze oogopslag van de Mona Lisa, de wervelende sterrenhemel van Van Gogh en de schutters van Rembrandts Nachtwacht. Maar wat maakt een schilderij nu wereldwijd beroemd? Sommige meesterwerken werden in hun eigen tijd nauwelijks opgemerkt of zelfs verguisd, om pas generaties later uit te groeien tot universele iconen. Andere doeken dankten hun wereldwijde faam aan spectaculaire museumdiefstallen, politieke schandalen of astronomische veilingbedragen.

Van revolutionaire renaissancefresco’s tot rauwe kubistische protestkunst: dit zijn de tien beroemdste schilderijen ter wereld.

10. Guernica – Pablo Picasso

Op 26 april 1937 legde het Duitse Legioen Condor, op verzoek van generaal Franco, het Baskische stadje Guernica in puin met een verwoestend terreurbombardement op burgers. Geschokt door het bloedbad begon Pablo Picasso in zijn Parijse atelier aan een kolossaal doek van bijna acht meter breed voor het Spaanse paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1937.

Picasso bande doelbewust alle kleur uit: het schilderij is volledig opgetrokken in sobere grijstinten, zwart en wit, waardoor het werk de rauwe urgentie krijgt van een fotografisch krantenbericht. Tussen de vlammen en instortende daken schreeuwt een moeder met haar levenloze kind in de armen en vertrapt een stervend paard een gevallen soldaat. Picasso weigerde dat het werk naar Spanje zou terugkeren zolang Franco aan de macht was. Na decennia in het MoMA in New York hangt Guernica sinds 1981 permanent in het Museo Reina Sofia in Madrid.

9. Zelfportret zonder baard – Vincent van Gogh

Vincent van Gogh schilderde in zijn korte leven ruim veertig zelfportretten, maar Portrait de l’artiste sans barbe uit september 1889 neemt een volstrekt unieke plek in. Waar de kunstenaar zichzelf vrijwel altijd afbeeldde met zijn karakteristieke rode baard, toont dit werk hem met een gladgeschoren, kwetsbaar gelaat. Van Gogh maakte het doek in de psychiatrische inrichting van Saint-Remy-de-Provence als verjaardagscadeau voor zijn zeventigjarige moeder Anna, vermoedelijk om haar gerust te stellen over zijn gezondheid. Het werk verwierf wereldfaam toen het in 1998 bij veilinghuis Christie’s in New York werd afgehamerd voor 71,5 miljoen dollar, waarmee het destijds tot de duurste schilderijen ter wereld behoorde. Omdat het doek sindsdien in een anonieme privecollectie verdween, is het een van de weinige wereldberoemde topstukken die nooit in een museum te bezichtigen is.

8. De Nachtwacht – Rembrandt van Rijn

In 1642 voltooide Rembrandt van Rijn zijn beroemdste schuttersstuk voor de feestzaal van de Amsterdamse Kloveniersdoelen. Waar tijdgenoten kozen voor keurige, statische groepsportretten waarin alle heren netjes op een rijtje zaten, bracht Rembrandt de burgermilitie van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch volop in beweging. Met tromgeroffel, een blaffende hond, een plots afgaand musket en zijn meesterlijke clair-obscur (licht-donkercontrast) barst het reusachtige doek van theatrale dynamiek.

Er bestaat een hardnekkige mythe dat de schutters woedend waren over het resultaat en dat de afwijzing van het doek Rembrandts artistieke ondergang inleidde. Historisch klopt daar niets van: Banninck Cocq liet trots een aquarel van het schilderij opnemen in zijn persoonlijke familiealbum en de schutters betaalden Rembrandt de vorstelijke som van circa 1600 gulden. Tegenwoordig is De Nachtwacht het pronkstuk van de Eregalerij in het Rijksmuseum in Amsterdam.

7. Het meisje met de parel – Johannes Vermeer

Het Meisje met de parel, geschilderd rond 1665, is geen formeel portret maar een ’tronie’: een karakterstudie van een anoniem meisje in exotische kledij met een oosterse tulband. Haar openvallende lippen en blik over haar linkerschouder wekken de indruk dat ze zojuist door de toeschouwer werd aangesproken.

De befaamde oorbel is overigens een optische illusie: Vermeer zette slechts twee verftoetsen van glanzend loodwit neer om de weerkaatsing van licht na te bootsen. Wetenschappers toonden aan dat de druppel veel te groot is voor een echte natuurlijke parel en eerder gepolijst glas of tin verbeeldt. Hoewel boeken en films graag speculeren over een geheime romance tussen de schilder en een dienstmeisje, is de ware identiteit van het model nooit ontdekt.

Het doek leidde eeuwenlang een verborgen bestaan totdat kunstverzamelaar Arnoldus des Tombe het in 1881 op een Haagse veiling op de kop tikte voor slechts twee gulden en dertig cent. Sinds zijn nalatenschap in 1902 hangt het meesterwerk in het Mauritshuis in Den Haag, waar het steevast wordt bewonderd als de ‘Mona Lisa van het Noorden’.

6. De volharding der herinnering – Salvador Dali

De zachte, wegglijdende zakhorloges in een dromerig landschap maakten La persistencia de la memoria uit 1931 tot het internationale uithangbord van het surrealisme. Een hardnekkig gerucht wil dat Salvador Dali zich baseerde op de relativiteitstheorie van Albert Einstein, maar dat fabeltje kan chronologisch niet kloppen: Einstein formuleerde zijn theorieën al in 1905 en 1915. Dali verklaarde zelf nuchter dat de smeltende klokken ontstonden toen hij na een diner zat te staren naar een stuk Franse Camembert die zacht was geworden in de hitte. Wie het doek voor het eerst in het echt ziet, staat vrijwel altijd perplex van het formaat: het schilderijtje meet slechts 24 bij 33 centimeter, nauwelijks groter dan een vel A4-papier. Tegen de achtergrond van de ruige rotskliffen van Cap de Creus hangt dit miniatuurmeesterwerk sinds 1934 in het Museum of Modern Art in New York.

5. De Schreeuw – Edvard Munch

Edvard Munch schilderde in 1893 een visioen dat hij kreeg tijdens een avondwandeling langs de fjorden van Oslo. Terwijl de lucht plotseling bloedrood kleurde en zijn vrienden doorliepen, bleef Munch trillend van angst achter en voelde hij, zoals hij zelf in zijn dagboek noteerde, ‘een oneindige schreeuw door de natuur gaan’. De geslachtsloze figuur met de handen tegen de wangen groeide uit tot het universele symbool van existentiële angst en mentale wanhoop.

Het werk werd mede wereldberoemd door twee brutale kunstroven. In februari 1994 roofden dieven een versie binnen vijftig seconden uit de Nationale Galerij in Oslo en lieten een spottend briefje achter: ‘Bedankt voor de slechte beveiliging’. Drie maanden later werd het werk ongeschonden teruggevonden. In augustus 2004 wandelden gewapende overvallers op klaarlichte dag het Munchmuseum binnen om een andere versie van de muur te rukken, waarna het doek pas na twee jaar speurwerk met lichte vochtschade werd heroverd.

4. Sterrennacht – Vincent van Gogh

In juni 1889 legde Vincent van Gogh vanuit zijn celraam in de psychiatrische inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint-Remy-de-Provence een kolkende nachtelijke hemel vast. Hoewel de heuvels van de Alpilles echt waren, voegde Van Gogh uit zijn geheugen een geïdealiseerd dorp toe met een spitse kerktoren die sterk deed denken aan zijn geboortegrond in Brabant. De donkere cipres op de voorgrond, traditioneel het symbool van rouw en eeuwigheid, verbindt de aarde met de kosmische wervelwind aan de hemel.

Bijzonder is dat moderne natuurkundigen ontdekten dat de wervelingen in de sterrenhemel een wiskundig nauwkeurige weergave vormen van turbulente stroming in vloeistoffen en gassen, een natuurkundig verschijnsel dat wetenschappelijk pas veel later werd geformuleerd. Van Gogh zelf was ironisch genoeg allerminst tevreden over het resultaat en schreef aan zijn broer Theo dat het werk hem ‘weinig zei’. Tegenwoordig geldt Sterrennacht als een van de meest bezochte trekpleisters van het Museum of Modern Art in New York.

3. De schepping van Adam – Michelangelo Buonarroti

Tussen 1508 en 1512 schilderde de Florentijnse meester Michelangelo Buonarroti in opdracht van paus Julius II het gewelf van de Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad. Michelangelo beschouwde zichzelf primair als beeldhouwer en nam de opdracht met tegenzin aan. In tegenstelling tot de hardnekkige legende lag hij niet op zijn rug te schilderen, maar werkte hij staand op ingenieuze houten steigers met zijn hoofd voortdurend achterovergeknikt.

Het centrale paneel toont het moment waarop God de levensvonk overdraagt aan Adam. De twee uitgestrekte wijsvingers die elkaar op een fractie van een millimeter net niet raken, groeiden uit tot een van de meest gereproduceerde beelden uit de menselijke geschiedenis.

In 1990 toonden medische onderzoekers aan dat het silhouet van God, zijn mantel en de omringende engelen een anatomisch volmaakte dwarsdoorsnede vormt van een menselijk brein. Michelangelo, die als jonge kunstenaar in het geheim menselijke lichamen ontleedde, suggereerde hiermee dat God de mens niet alleen leven, maar bovenal intelligentie schonk.

2. Het Laatste Avondmaal – Leonardo da Vinci

Op de wand van de refter van het klooster van Santa Maria delle Grazie in Milaan bracht Leonardo da Vinci tussen 1495 en 1498 het dramatische moment in beeld waarop Jezus aankondigt dat een van zijn discipelen hem zal verraden. Leonardo verving de traditionele statige opstelling door een psychologische schokgolf: de twaalf apostelen reageren in vier dynamische groepjes van drie met woede, ontreddering en ongeloof. Omdat Leonardo weigerde te werken in het gehaaste tempo van traditioneel fresco-schilderen op natte kalk, experimenteerde hij met een eigen mengsel van olieverf en tempera op een droge gipswand. Die artistieke vrijheid bleek technisch rampzalig: al tijdens Leonardo’s eigen leven begon de verf te bladderen door de optrekkende damp uit de kloosterkeuken. Dat het werk er nog is, mag een wonder heten: tijdens een zwaar geallieerd bombardement in augustus 1943 werd de eetzaal weggeblazen, maar hield een muur van zandzakken het meesterwerk overeind.

1. De Mona Lisa – Leonardo da Vinci

Het portret van Lisa Gherardini, de echtgenote van de Florentijnse zijdehandelaar Francesco del Giocondo, begon rond 1503 en week direct af van gangbare renaissanceportretten. Leonardo da Vinci perfectioneerde op het populierenhouten paneel zijn befaamde sfumato-techniek: door tientallen flinterdunne, transparante glazuurlagen over elkaar aan te brengen, vervaagden alle scherpe overgangen rond haar mondhoeken en ogen. Daardoor lijkt haar gezichtsuitdrukking voortdurend te veranderen naarmate de toeschouwer van positie wisselt.

Hoewel kunstcritici het werk altijd al prezen, veranderde het schilderij pas in een wereldwijde massahype door een sensationele misdaad. Op 21 augustus 1911 wandelde de Italiaanse museummedewerker Vincenzo Peruggia het Louvre uit met het paneel verborgen onder zijn witte werkjas. Twee jaar lang bleef het schilderij spoorloos en stroomden tienduizenden mensen naar Parijs om louter naar de vier lege haken aan de muur te staren. Tegenwoordig trekt de Mona Lisa in het Louvre in Parijs dagelijks zo’n dertigduizend bewonderaars, veilig afgeschermd achter driedubbel kogelwerend en klimaatgeregeld pantserglas.

Meer beroemde schilders

• 10 Beroemde Nederlandse Schilders
• Vincent van Gogh Schilderijen top 10
• Top 10 Rembrandt van Rijn Schilderijen
• Johannes Vermeer Schilderijen
• Leonardo Da Vinci Schilderijen
• Top 10 Salvador Dali Schilderijen
• Top 10 Piet Mondriaan Schilderijen
• Pablo Picasso Schilderijen
• 10 Mona Lisa weetjes
• 10 Beroemde zelfportretten
• 10 Duurste Schilderijen
• Top 10 Italiaanse Schilders
• Andy Warhol schilderijen