Het Louvre in Parijs herbergt met ruim 35.000 tentoongestelde objecten een van de rijkste kunstcollecties ter wereld. Gehuisvest in het voormalige koninklijke paleis aan de oevers van de Seine, beslaat de afdeling schilderkunst meesterwerken van de dertiende tot het midden van de negentiende eeuw. Wie door de kilometerslange galerijen loopt, ziet niet alleen de evolutie van techniek en olieverf, maar ook hoe schilders werden ingezet voor politieke propaganda en nationale revoluties.
Van monumentale doeken van bijna tien meter breed tot intieme panelen op zakformaat: dit zijn de tien beroemdste schilderijen in het Louvre, gerangschikt op hun blijvende impact op de kunstgeschiedenis.
10. De aankomst van Maria de’ Medici in Marseille: Peter Paul Rubens
Met een oppervlakte van bijna veertien vierkante meter vormt dit schilderij een van de hoogtepunten uit de zogeheten Medici-cyclus: een reeks van 24 doeken die koningin-moeder Maria de’ Medici in 1621 bestelde voor het Palais du Luxembourg. Rubens kreeg de lastige taak om haar weinig spectaculaire politieke loopbaan om te smeden tot een heroïsch epos vol goddelijke bemoeienis.
De compositie barst van de barokke dramatiek. Terwijl de personificatie van Frankrijk de toekomstige koningin verwelkomt bij het verlaten van de galei, vieren Neptunus en zijn wulpse zeenimfen (de Nereïden) onderaan in het water haar veilige overtocht. Rubens’ virtuoze weergave van schuimend water, glanzende stoffen en gespierde mythologische figuren transformeerde pure dynastieke propaganda tot een zinnelijk meesterwerk.
9. La belle jardinière: Rafaël
In La belle jardinière (De schone tuinster) demonstreert Rafaël de serene balans van de hoogrenaissance. Het paneel uit 1507 toont Maria met het kind Jezus en een jonge Johannes de Doper in een vredig Toscaans landschap. Rafaël ontleende de piramidale compositie aan zijn leermeester Leonardo da Vinci, wat het tafereel een opvallende architectonische rust geeft. Door de vloeiende overgangen in het landschap en de liefdevolle interactie tussen moeder en kind geldt het al sinds de aankoop door koning Frans I als een van de meest gewaardeerde renaissancestukken in de Franse koninklijke collectie.
8. De eed van de Horatii: Jacques-Louis David
Toen Jacques-Louis David dit doek in 1784 voltooide in Rome, ontketende hij een revolutie in de schilderkunst. Het schilderij brak radicaal met de frivole, zoete rococo die tot dan toe de Franse salons domineerde, en markeerde het begin van het neoclassicisme. Te zien zijn drie broers uit het oude Rome die tegenover hun vader zweren te vechten tot de dood voor hun vaderland.
De geometrische opbouw is meedogenloos strak: aan de linkerkant domineren rechte lijnen, gespannen spieren en zwaarden, terwijl aan de rechterkant de ineengedoken vrouwen in vloeiende, zachte vormen treuren om het naderende verlies. Kort voor het uitbreken van de Franse Revolutie werd het doek door het publiek direct omarmd als een oproep tot burgerplicht en opoffering.
7. De kroning van Napoleon: Jacques-Louis David
Met een breedte van bijna tien meter en een hoogte van ruim zes meter trekt dit gigantische doek onmiddellijk de aandacht in de Salle Daru. Hofschilder David legde hier de kroningsceremonie vast die op 2 december 1804 plaatsvond in de Notre-Dame van Parijs. Napoleon liet zich niet door de paus kronen, maar zette zelf de kroon op zijn hoofd en kroonde vervolgens zijn echtgenote Joséphine de Beauharnais. David voerde de scène met uiterste precisie uit: van het glanzende hermelijn en het zware fluweel tot de subtiele politieke verhoudingen, waarbij paus Pius VII noodgedwongen toekijkt vanaf de zijlijn.
6. Het vlot van de Medusa: Théodore Géricault
Een spraakmakend politiek schandaal uit 1816 vormde de aanleiding voor dit monumentale doek. Toen het Franse marinefregat Méduse voor de kust van West-Afrika op een zandbank liep, vluchtten de kapitein en hoge officieren in de reddingssloepen. De overige 147 opvarenden werden achtergelaten op een provisorisch vlot. Na een dertiendaagse lijdensweg vol honger, waanzin en kannibalisme werden slechts vijftien overlevenden gered.
Théodore Géricault pakte dit taboeonderwerp genadeloos aan. Om de dood zo realistisch mogelijk weer te geven, bestudeerde de schilder maandenlang afgehakte ledematen en stervenden in het mortuarium van een Parijs ziekenhuis.
Het resultaat, gepresenteerd op de Salon van 1819, schokte het publiek: een dramatische piramide van stervende en wanhopige lichamen die tevergeefs zwaaien naar een minuscuul schip aan de verre horizon. Het werk luidde definitief het tijdperk van de Franse Romantiek in.
5. De kantwerkster: Johannes Vermeer
Van doeken van tien meter breed naar een intiem paneel van amper 24 bij 21 centimeter: De kantwerkster is het kleinste schilderij dat Johannes Vermeer ooit maakte. Waar zijn Franse tijdgenoten kozen voor vorstelijke grandeur, blonk de Delftse meester uit in verstilde concentratie.
Vermeer hanteerde hier een techniek die doet denken aan moderne fotografie. Terwijl de handen en het gezicht van het meisje haarscherp zijn weergegeven, schilderde hij de rode en witte draden op het naaipad aan de voorkant met opzet onscherp. Deze baanbrekende focus op dieptewerking maakt het werk tot een van de meest verfijnde schatten van de Hollandse Gouden Eeuw in het museum.
4. De Maagd van kanselier Rolin: Jan van Eyck
De Vlaamse Primitief Jan van Eyck zette rond 1435 een technisch wonder neer op een eikenhouten paneel. Nicolas Rolin, de machtige kanselier van Bourgondië, liet zichzelf portretteren op exact dezelfde schaal als de Maagd Maria en het kind Jezus, een gedurfde breuk met de middeleeuwse traditie waarin opdrachtgevers altijd aanzienlijk kleiner werden afgebeeld dan heiligen.
De detaillering is microscopisch verfijnd. Door de boogvensters op de achtergrond ontvouwt zich een compleet middeleeuws stadslandschap met een rivier, tientallen minuscuul geschilderde voorbijgangers op een brug en besneeuwde bergtoppen in de verte. Dankzij Van Eycks pioniersrol in het gebruik van transparante olieverflagen heeft het werk na bijna zeshonderd jaar niets aan glans ingeboet.
3. De Bruiloft te Kana: Paolo Veronese
Recht tegenover de zaalwand waar de Mona Lisa hangt, bevindt zich het grootste schilderij van het hele Louvre: De Bruiloft te Kana van Paolo Veronese, met een breedte van bijna tien meter en een hoogte van bijna zeven meter. Veronese verplaatste het Bijbelse wonder waarin water in wijn verandert naar een weelderig Venetiaans banket uit de zestiende eeuw. Het doek telt meer dan 130 individuele figuren, waaronder edellieden, bedienden en muzikanten, waarin Veronese portretten van zichzelf en collega-schilder Titiaan verstopte. Het werk werd in 1797 door de troepen van Napoleon als oorlogsbuit meegenomen uit het San Giorgio Maggiore klooster in Venetië en keerde wegens het enorme transportrisico nooit meer terug.
2. De Vrijheid leidt het volk: Eugène Delacroix
De Julirevolutie van 1830 kreeg haar definitieve gezicht dankzij Eugène Delacroix. Centraal op de barricades staat Marianne, de allegorische personificatie van de Vrijheid, met ontblote borst, een revolutionaire Frygische muts op het hoofd en de Franse driekleur hoog in de hand.
Delacroix combineerde het politieke vuur met een rauwe, dynamische penseelvoering. Aan de voeten van de oprukkende menigte liggen gesneuvelde soldaten en burgers tussen de rookflarden van het buskruit. Het schilderij werd door de Franse staat aangekocht, maar verdween daarna jarenlang in het depot omdat overheden vreesden dat het doek te opruiend werkte voor het volk.
1. Mona Lisa: Leonardo da Vinci
Achter kogelvrij glas in de Salle des États trekt het portret van Lisa Gherardini dagelijks duizenden bezoekers. Leonardo da Vinci begon rond 1503 aan het werk en bleef er tot vlak voor zijn dood in Frankrijk aan schaven. De ongekende fascinatie schuilt in Leonardo’s verfijnde sfumato-techniek: het aanbrengen van flinterdunne, transparante verflagen waardoor harde overgangen verdwijnen en de gezichtsuitdrukking bij elke verandering van lichtinval lijkt te veranderen.
Hoewel het paneel altijd werd gerespecteerd door kenners, verwierf het pas zijn wereldwijde mythische status na de geruchtmakende diefstal in augustus 1911 door museummedewerker Vincenzo Peruggia. Twee jaar lang bleef de lijst leeg, wat leidde tot een ongekende mediahype.
Met een formaat van amper 77 bij 53 centimeter is het origineel opvallend compact, maar de beeltenis is wereldwijd uitgegroeid tot de ultieme culturele referentie. Wie deze iconische compositie in huis wil halen zonder urenlang in de Parijse museumrijen te staan, kan via posters afdrukken het meesterwerk haarscherp aan de eigen muur hangen.
Reageren