Decennialang was het Nederlandse cabaretlandschap een heus mannenbolwerk. Waar vrouwelijke artiesten in de vroege kleinkunst vaak genoegen moesten nemen met een bijrol als aangever of zangeres, eisten de onderstaande tien podiumbeesten het volle theaterlicht voor zichzelf op. Met vlijmscherpe satire, gitzwarte zelfspot en onvergetelijke typetjes bewezen zij dat humor geen sekse kent.
Van eigentijdse theatermakers tot de iconische wegbereiders van weleer: dit zijn de tien beste vrouwelijke cabaretiers van Nederland, gerangschikt van tien naar één.
10. Soundos El Ahmadi (1981)
Gesmeed in het stand-upcollectief Comedytrain in club Toomler ontwikkelde Soundos El Ahmadi een compromisloze bühnestijl. Zonder blad voor de mond rekent ze af met stereotiepen, vooroordelen en theaterconventies. Haar directe, energieke speelstijl zorgt voor een zaal vol confrontatie en herkenning.
Met haar theatershows zoals Soundos Aangenaam! en Geboren Slachtoffer bouwde ze een trouw publiek op. In 2022 schreef ze geschiedenis toen haar voorstelling Comeback als eerste solocomedyshow van een Nederlandse vrouw wereldwijd op Netflix verscheen.
9. Sara Kroos (1981)
Op negentienjarige leeftijd won Sara Kroos in 2000 de publieksprijs van het Leids Cabaret Festival. Sindsdien staat haar naam synoniem voor ontwapenend, rauw cabaret. Kroos schuwt geen enkel pijnlijk detail uit haar eigen leven: mentale worstelingen, psychiatrische opnames en diepe dalen worden op het toneel gefileerd met meedogenloze zelfspot. Shows als Zoetgevooisd en Verte lieten zien hoe dicht een bulderende lach en een brok in de keel bij elkaar kunnen liggen.
8. Eva Crutzen (1987)
Met de winst van de publieksprijs op het Amsterdams Kleinkunstfestival in 2012 stormde Eva Crutzen de theaters binnen. Haar shows zijn wervelwinden van snelle sketches, strakke elektronische muziek en ingenieuze videofragmenten, waarmee ze het klassieke cabaret grondig afstofte.
Voor haar voorstelling Spiritus ontving ze in 2016 de prestigieuze cabaretprijs Neerlands Hoop. Naast het theaterpodium schitterde Crutzen in het satirische televisieprogramma Promenade en bewerkte ze haar theatervoorstelling Opslaan Als tot een veelgeprezen televisieserie op NPO 3.
7. Sanne Wallis de Vries (1971)
Nadat ze in 1996 zowel de jury- als de publieksprijs van het Leids Cabaret Festival op haar naam schreef, vestigde Sanne Wallis de Vries zich meteen als een scherpe observator. Haar debuutprogramma Sop zette de toon voor een carrière vol maatschappijkritiek en politiek engagement. Bij het grote publiek verwierf ze faam met haar virtuoze persiflages in het satirische televisieprogramma Kopspijkers, waarin haar vertolking van koningin Beatrix nationaal erfgoed werd. Op het toneel wisselt ze vlammende monologen moeiteloos af met filosofische bespiegelingen.
6. Lenette van Dongen (1958)
Voordat ze de stap naar het solotoneel zette, schitterde Lenette van Dongen in grote musicals als Cabaret en Tsjechov. Die allround ervaring bracht ze begin jaren negentig mee naar het theater, waar ze uitgroeide tot de ongekroonde koningin van de fysieke zelfspot.
Haar voorstellingen draaien steevast om de worsteling met het ouder worden, relaties en het loslaten van burgerlijke perfectie. In 2019 werd haar meesterschap bekroond met de Poelifinario in de categorie Entertainment voor haar voorstelling Paradijskleier, een ode aan het ongegeneerd jezelf durven zijn.
5. Claudia de Breij (1975)
Op oudejaarsavond 2016 schreef Claudia de Breij geschiedenis: als allereerste vrouwelijke cabaretier verzorgde zij de prestigieuze live Oudejaarsconference op NPO 1. Meer dan twee miljoen kijkers zagen hoe ze de traditie nieuw leven inblies met een combinatie van scherpe politieke analyses en warme, verbindende verhalen.
De Breij won in 2010 de Poelifinario voor haar show Hete vrede. Haar theaterlied ‘Mag ik dan bij jou’ groeide uit tot een modern volkslied, waarmee ze bewees dat kleinkunst en torenhoge hitlijsten perfect kunnen samengaan.
4. Tineke Schouten (1954)
Geen Nederlandse theaterpersoonlijkheid beheerst de kunst van de revue en het typetje zo grondig als Tineke Schouten. Al sinds haar landelijke doorbraak in 1982 met ‘Lenie uit de Witte Was’ vult de Utrechtse comédienne de grootste zalen van het land. Gewapend met metershoge pruiken, glitterjurken en koffers vol rekwisieten kruipt ze in de huid van figuren als Bep Lachebek en toiletjuffrouw Josien. Met meer dan vijfentwintig avondvullende producties op haar naam ontving ze in 2014 de Johan Kaartprijs voor haar imposante oeuvre.
3. Karin Bloemen (1960)
Een metersbrede jurk, torenhoge kapsels en een zangstem die het dak van Carré kan blazen: Karin Bloemen is het boegbeeld van theatrale allure. Na haar opleiding aan de Kleinkunstacademie en haar periode bij cabaretgroep Purper debuteerde ze in 1989 solo met Bosje Bloemen.
Bloemen weet als geen ander uitbundige kolder af te wisselen met breekbare kleinkunst. Klassiekers zoals ‘Geen kind meer’ en ‘Lef’ bezorgden haar talloze onderscheidingen, waaronder een Gouden Harp en de Annie M.G. Schmidtprijs. Daarmee geldt ze al vier decennia als een van de meest veelzijdige podiumartiesten van Nederland.
2. Brigitte Kaandorp (1962)
Gewapend met een ukelele en een elastisch gezicht won Brigitte Kaandorp in 1983 het allereerste vernieuwde Camaretten festival in Rotterdam. Ze perfectioneerde een geheel eigen cabaretvorm: de tragikomische chaos. Haar personage van de stuntelende vrouw die verstrikt raakt in microfoonsnoeren en jammerend haar ‘zware leven’ bezingt, is ongeëvenaard.
Achter de ogenschijnlijke klungeligheid schuilt een vlijmscherpe theatrale timing. Shows als Kouwe Drukte, Badwater en Lustrum brachten haar prestigieuze prijzen en uitverkochte zalen. Kaandorp weet klein menselijk leed om te toveren tot monumentale humor.
1. Adèle Bloemendaal (1933 – 2016)
Met haar bulderende schaterlach, haar legendarische oogopslag en een ongekende dosis zelfverzekerdheid trapte Adèle Bloemendaal in de jaren zestig alle heilige huisjes omver. Ze schitterde aan de zijde van grootheden als Wim Sonneveld en Wim Kan, en veroverde de huiskamers als Doortje Lefèvre in de televisieserie ’t Schaep met de 5 pooten.
In haar soloprogramma’s zoals Adèle in wonderland en Adèle Bloemendaal showt zette ze een geheel nieuwe standaard voor vrouwelijke artiesten. Bloemendaal zong satirische parels als ‘Wat heb je gedaan, Daan?’ en ‘Recht naar de kroegen en de wijven’ met een bravoure die destijds ongekend was. Zij bewees als eerste dat een vrouw het toneel volledig kon domineren, en blijft daarmee de grote pionier van het Nederlandse cabaret.
Reageren