10 Landen met de meeste buurlanden

China en Rusland delen de eerste plaats als landen met de meeste buurlanden ter wereld: beide giganten grenzen over land aan maar liefst veertien verschillende soevereine staten. Op de derde plaats volgt Brazilië, dat met tien buurlanden bijna het complete Zuid-Amerikaanse continent bestrijkt. Wat telt precies als een buurland? In geografische ranglijsten gaat het uitsluitend om fysieke landgrenzen tussen onafhankelijke naties; zeestraten, maritieme zones of onderzeese tunnels tellen niet mee. Terwijl Nederland de grens enkel deelt met Duitsland en België (en overzees op het eiland Sint Maarten met Frankrijk), liggen er verspreid over Eurazië, Afrika en Midden-Europa landen die door hun omvang en bewogen geschiedenis omringd worden door acht tot veertien buurstaten. Dit zijn de tien landen met de meeste buurlanden ter wereld.

1. China – 14 buurlanden

Met een totale landgrens van ruim 22.100 kilometer bezit de Volksrepubliek China de langste aaneengesloten landsgrens op aarde. Die grens wordt gedeeld met exact veertien soevereine buurstaten. In oudere overzichten duikt geregeld het getal zestien op, maar dat berust op een administratieve misvatting: Hongkong en Macau zijn weliswaar Speciale Bestuurlijke Regio’s met een eigen douane, maar maken staatkundig integraal deel uit van China zelf.

De veertien buurlanden vormen een bont geografisch gezelschap: van het hermetisch afgesloten Noord-Korea in het uiterste oosten tot Centraal-Aziatische republieken als Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan. In het zuiden en zuidwesten slingert de grens door het Himalayagebergte langs Nepal, Bhutan, India en Pakistan, met via de smalle Afghaanse Wachan-corridor zelfs een directe verbinding naar Afghanistan. De overige buren zijn Rusland, Mongolië, Myanmar, Laos en Vietnam.

Lang niet elke grens is onbetwist. Vooral de zogeheten Line of Actual Control (LAC) in het hooggebergte van Ladakh leidt geregeld tot diplomatieke frictie en militaire schermutselingen met India. Tegelijkertijd vormt deze gigantische ring aan buurlanden het fundament van China’s moderne geopolitiek, waaronder het netwerk van handelsroutes binnen het Belt and Road Initiative.

2. Rusland – 14 buurlanden

Als grootste land ter wereld qua oppervlakte deelt Rusland het mondiale grensrecord met China: ook de Russische Federatie grenst over land aan veertien internationaal erkende staten. De totale landgrens beslaat ruim 20.200 kilometer en strekt zich uit van de Barentszzee boven de poolcirkel tot aan de kusten van de Japanse Zee.

Aan de Europese westflank grenst Rusland aan Noorwegen, Finland, Estland, Letland, Wit-Rusland en Oekraïne. Dankzij de zwaarbewaakte exclave Kaliningrad, ingeklemd tussen de Oostzee en Midden-Europa, komen daar nog twee buurlanden bij: Litouwen en Polen. In de Kaukasus loopt de scheidslijn langs Georgië en Azerbeidzjan, terwijl de zuidgrens gedomineerd wordt door Kazachstan (met 7.644 kilometer de langste ononderbroken landgrens ter wereld tussen twee landen), Mongolië, China en een corridor van amper 17 kilometer met Noord-Korea langs de rivier de Toeman.

Zou Rusland afvallige regio’s zoals Abchazië en Zuid-Ossetië als soevereine staten mogen rekenen, dan zou het totaal op zestien komen. Volgens het internationaal recht en de Verenigde Naties behoren deze gebieden echter tot Georgië, waardoor het officiële cijfer op veertien blijft staan. Sinds de toetreding van Finland tot de NAVO en de oorlog in Oekraïne is een groot deel van de westelijke grens hermetisch afgegrendeld met hekwerken en verscherpte patrouilles.

3. Brazilië – 10 buurlanden

Brazilië beslaat bijna de helft van het Zuid-Amerikaanse continent en grenst aan vrijwel elke natie in de regio. Van alle twaalf overige landen en territoria op het continent zijn er slechts twee die géén grens met de Braziliaanse reus delen: Chili en Ecuador. Alle overige buren sluiten direct aan op het Braziliaanse grondgebied.

Het gezelschap bestaat uit negen onafhankelijke republieken en één Frans overzees departement: Uruguay, Argentinië, Paraguay, Bolivia, Peru, Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname en Frans-Guyana. De grens met Frans-Guyana levert een opmerkelijke geografische bijzonderheid op: met een lengte van 730 kilometer is deze tropische grenslijn de langste landgrens die Frankrijk met welk land dan ook ter wereld deelt.

Een aanzienlijk deel van deze grenzen loopt door dicht en nagenoeg ondoordringbaar Amazoneregenwoud of moerasgebieden zoals de Pantanal. Fysieke grensbewaking over een lengte van bijna 16.000 kilometer is daardoor vrijwel onmogelijk, wat de autoriteiten voor grote uitdagingen stelt bij het bestrijden van illegale goudwinning, houtkap en smokkelroutes.

4. Democratische Republiek Congo – 9 buurlanden

Midden in het hart van Centraal-Afrika ligt de Democratische Republiek Congo (DRC), qua oppervlakte het op één na grootste land van het continent en een van de grootste landen in Afrika naar inwonertal. Door die centrale positie wordt het land omringd door negen buurstaten, een aantal dat nergens anders in Afrika wordt geëvenaard.

De buurlanden zijn de Republiek Congo (Congo-Brazzaville), de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zuid-Soedan (sinds diens afscheiding van Soedan in 2011), Oeganda, Rwanda, Burundi, Tanzania (over het water van het Tanganyikameer), Zambia en Angola. De grens met Angola kent een merkwaardige kronkel doordat de DRC de noordelijke Angolese olie-exclave Cabinda volledig afsnijdt van de rest van Angola, terwijl Congo zelf slechts een smalle corridor van veertig kilometer kustlijn naar de Atlantische Oceaan bezit.

De poreuze oostgrens langs Rwanda, Oeganda en Burundi is al decennialang een brandhaard van geopolitieke spanningen en conflicten tussen rebellengroepen. Enorme voorraden waardevolle grondstoffen in deze grensstreek, zoals coltan, goud en cassiteriet, maken de controle over deze corridors economisch gewild en politiek explosief.

5. Duitsland – 9 buurlanden

Geen enkele staat in Europa telt zoveel buurlanden als de Bondsrepubliek Duitsland. Als geografisch en economisch zwaartepunt van Midden- en West-Europa deelt Duitsland zijn grenzen met negen verschillende landen: Denemarken in het noorden, Polen en Tsjechië in het oosten, Oostenrijk en Zwitserland in het zuiden, en Frankrijk, Luxemburg, België en Nederland in het westen.

Binnen het Schengengebied zijn vrijwel al deze grenzen al decennia barrièrevrij te passeren. Zelfs met niet-EU-lid Zwitserland geldt vrij personenverkeer, al vinden er aan de grens nog wel douanecontroles op goederen plaats. Een opvallend curiosum is de gemeente Büsingen am Hochrhein: dit Duitse dorp ligt als enclave volledig op Zwitsers grondgebied en gebruikt zowel de Zwitserse frank als de euro.

Dankzij deze centrale ligging fungeert Duitsland als de belangrijkste logistieke draaischijf van het Europese continent. Belangrijke transportaders tussen de havens van Rotterdam en Antwerpen enerzijds en Oost- en Zuid-Europa anderzijds doorkruisen continu het Duitse spoor- en snelwegennet.

6. Frankrijk – 8 buurlanden

Op het Europese vasteland grenst Frankrijk aan acht soevereine staten. In het zuiden vormen de Pyreneeën een natuurlijke barrière met Spanje en het hooggelegen dwergstaatje Andorra. Aan de oostkant loopt de landgrens langs Monaco, Italië, Zwitserland, Duitsland, Luxemburg en België. Het vorstendom Monaco wordt over land zelfs volledig ingesloten door Frans grondgebied, met een grenslijn van slechts 5,5 kilometer.

Er heerst soms verwarring over het Verenigd Koninkrijk. Hoewel de Kanaaltunnel tussen Coquelles en Folkestone een vaste spoorverbinding vormt met een officiële grenscontrole, telt dit geografisch niet als een landgrens: de tunnel loopt onder de bodem van Het Kanaal door en verbindt twee kusten via internationale wateren.

Kijken we naar de overzeese gebiedsdelen van de Franse Republiek, dan schiet het aantal buren omhoog. Frans-Guyana grenst in Zuid-Amerika direct aan Brazilië en Suriname, terwijl het Caribische eiland Sint Maarten een grens deelt tussen de Franse gemeenschap Saint-Martin en het Nederlandse landsdeel. Wereldwijd bezien onderhoudt Frankrijk daardoor zelfs met elf verschillende entiteiten een directe grens over land.

7. Oostenrijk – 8 buurlanden

Als ingesloten Alpenland zonder directe toegang tot de zee grenst Oostenrijk aan acht verschillende buren. In het noorden liggen Duitsland en Tsjechië, in het oosten Slowakije en Hongarije, in het zuiden Slovenië en Italië, en aan de westzijde sluiten Zwitserland en dwergstaat Liechtenstein aan op de Oostenrijkse provincie Vorarlberg.

De val van het IJzeren Gordijn in 1989 veranderde de strategische positie van Oostenrijk ingrijpend. Decennialang lag het land aan de rand van West-Europa, strak tegen het Oostblok aan. Tegenwoordig vormt de regio rond Wenen en Bratislava een van de hechtste grensoverschrijdende stedelijke netwerken van Europa: de hoofdsteden van Oostenrijk en Slowakije liggen hemelsbreed amper zestig kilometer van elkaar verwijderd.

Het bergachtige landschap dicteert waar het grensoverschrijdende verkeer zich concentreert. Belangrijke bergpassen zoals de Brennerpas naar Italië verwerken jaarlijks miljoenen vrachtwagens en vakantiegangers, wat in de smalle alpendalen geregeld leidt tot felle discussies over milieubelasting en verkeerscongestie.

8. Tanzania – 8 buurlanden

Aan de oostkust van Afrika ligt Tanzania, wereldberoemd om de savannes van de Serengeti, de besneeuwde top van de Kilimanjaro en de specerijeneilanden van Zanzibar. Minder bekend is dat deze Oost-Afrikaanse natie over land grenst aan maar liefst acht verschillende landen: Kenia en Oeganda in het noorden, Rwanda, Burundi en de Democratische Republiek Congo in het westen, en Zambia, Malawi en Mozambique in het zuiden.

Een uniek aspect van de Tanzaniaanse grenzen is dat ze voor een groot deel dwars door de Afrikaanse Grote Meren snijden. De grens met Oeganda loopt dwars door het enorme Victoriameer, de scheidslijn met Congo splitst het Tanganyikameer over honderden kilometers in tweeën, en in het zuiden vormt het Malawimeer de demarcatie met buurland Malawi. Die watergrenzen leidden in het verleden geregeld tot diplomatieke disputen over visserijrechten en olieconcessies.

De havenstad Dar es Salaam fungeert als de belangrijkste maritieme doorvoerhaven voor de vele door land ingesloten buren. Goederen bestemd voor Zambia, Burundi, Rwanda en Oost-Congo worden via Tanzaniaanse spoor- en wegverbindingen naar het diepe binnenland getransporteerd.

9. Turkije – 8 buurlanden

Turkije fungeert letterlijk als de schakel tussen Europa en het Midden-Oosten en deelt zijn landgrenzen met acht staten op twee verschillende continenten. In het Europese deel (Oost-Thracië) grenst het land aan Griekenland en Bulgarije. Aan de Aziatische zijde liggen Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Iran, Irak en Syrië.

De grens met Azerbeidzjan is een topografisch buitenbeentje. Turkije grenst namelijk niet aan het Azerbeidzjaanse kerngebied, maar deelt een smalle corridor van ongeveer tien kilometer langs de rivier de Aras met de Azerbeidzjaanse exclave Nachitsjevan. In het zuiden vormt de ruim 900 kilometer lange grens met Syrië de langste landgrens van het land; een zone die door de Syrische burgeroorlog en de opvang van miljoenen vluchtelingen decennialang onder zware militaire bewaking stond.

Die complexe ligging stelt Turkije voor een voortdurende evenwichtsoefening. Aan de noordwestflank bewaken de Turken een buitengrens van de Europese Unie, terwijl de zuidelijke en oostelijke bergstreken direct aansluiten op geopolitiek volatiele zones in de Kaukasus en het Midden-Oosten.

10. Servië – 8 buurlanden

Na het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren negentig en de latere vreedzame afscheiding van Montenegro in 2006 bleef Servië achter als een door land ingesloten staat op de Balkan. Het land wordt omringd door acht buren: Hongarije in het noorden, Roemenië en Bulgarije in het oosten, Noord-Macedonië en Kosovo in het zuiden, en Montenegro, Bosnië en Herzegovina en Kroatië in het westen.

De status van de zuidgrens is staatkundig beladen. Kosovo riep in 2008 eenzijdig de onafhankelijkheid uit en wordt door meer dan honderd landen (waaronder Nederland en België) erkend als soevereine staat. Servië beschouwt Kosovo daarentegen grondwettelijk als een autonome provincie. Wordt de grenslijn met Kosovo als grens gezien, dan telt Servië acht buren; beschouwt men Kosovo als integraal Servisch grondgebied, dan grenst het land op die plek aan Albanië en blijft het eindtotaal eveneens precies acht.

De noordgrens met Hongarije haalde in 2015 het wereldnieuws toen de Hongaarse regering een kilometerslang hekwerk met scheermestransitdraad optrok om de migratieroute via de Balkan te blokkeren. Tegelijkertijd vormt de Donau een levensbelangrijke natuurlijke handelsroute die Servië economisch verbindt met zijn buurlanden Roemenië en Kroatië.