Top 10 Beste Filmmuziek

De allergrootste filmmuziek doet meer dan alleen beelden begeleiden; het transformeert een film tot een onvergetelijke ervaring. Titels als Once Upon a Time in the West van Ennio Morricone, Blade Runner van Vangelis en 2001: A Space Odyssey lieten zien dat een briljante partituur net zo’n bepalend personage kan zijn als de acteurs op het doek. Van dreigende twee-notenmotieven tot melancholische accordeonwalsen en symfonische meesterwerken: dit is de top 10 van films met de mooiste en meest invloedrijke filmmuziek aller tijden.

10. Beetlejuice (1988) – Danny Elfman

Met de macabere komedie Beetlejuice zette componist Danny Elfman zijn kenmerkende muzikale handtekening definitief op de kaart. Waar traditionele griezelfilms leunden op duistere strijkers en bombastisch koperwerk, combineerde Elfman uitzinnige kermisdeuntjes, tango-ritmes en klassieke koorzang tot een carnavaleske mix die perfect aansloot bij de visuele chaos van regisseur Tim Burton.

Elfman, die zijn muzikale scholing niet aan een conservatorium maar in de excentrieke new wave-band Oingo Boingo opdeed, gaf het horrorgenre daarmee een volstrekt nieuw geluid. Het nerveuze, speelse titelthema werd de blauwdruk voor latere Burton-klassiekers zoals Batman en Edward Scissorhands.

9. Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain (2001) – Yann Tiersen

Regisseur Jean-Pierre Jeunet stuitte bij toeval op de muziek van multi-instrumentalist Yann Tiersen toen zijn productieassistente een cd van hem opzette in de auto. Jeunet was op slag betoverd en kocht prompt de rechten op Tiersens gehele oeuvre om het te gebruiken voor zijn romantische komedie over de dromerige Parijse serveerster Amélie.

Met behulp van accordeon, speelgoedpiano, klokkenspel en melancholische pianoloopjes ving Tiersen een nostalgisch, poëtisch Parijs dat in werkelijkheid nauwelijks nog bestond. Het verstilde pianostuk “Comptine d’un autre été: L’après-midi” en de energieke “Valse d’Amélie” groeiden uit tot wereldwijde evergreens die tot op de dag van vandaag op talloze pianolessen worden ingestudeerd.

8. The Godfather (1972) – Nino Rota

Voor Francis Ford Coppola’s monumentale maffia-epos over de familie Corleone componeerde de Italiaanse veteraan Nino Rota een soundtrack die doordrenkt is van Siciliaanse weemoed en pastorale tragiek. De muziek benadrukt niet het meedogenloze bendegeweld, maar juist het verstikkende gewicht van familiebanden, traditie en verloren onschuld.

De openingswals op trompet (“Main Title”) en het melancholische liefdesthema (“Speak Softly, Love”) behoren tot de meest herkenbare melodieën uit de filmgeschiedenis. Rota’s partituur werd aanvankelijk genomineerd voor een Oscar, maar die nominatie werd op het laatste moment ingetrokken toen bleek dat hij een deel van de melodie eerder had gebruikt in de Italiaanse komedie Fortunella. Twee jaar later sleepte hij voor The Godfather Part II alsnog het felbegeerde gouden beeldje binnen.

7. Halloween (1978) – John Carpenter

Omdat het productiebudget van Halloween met amper driehonderdduizend dollar uiterst krap was, besloot regisseur John Carpenter om de muziek zelf maar in te spelen. Geïnspireerd door een bongoritme dat zijn vader hem als kind had geleerd, programmeerde hij een hypnotiserend synthesizermotief in een ongebruikelijke 5/4-maatsoort, ondersteund door kille pianotonen.

Het resultaat was angstaanjagend effectief: de gejaagde cadans weerspiegelt de meedogenloze, ritmische voetstappen van seriemoordenaar Michael Myers. Toen Carpenter een vroege versie van de film zonder muziek aan filmbazen toonde, vond niemand het spannend; nadat hij zijn elektronische partituur eronder monteerde, zaten proefkijkers met knikkende knieën in de zaal. De minimalistische soundtrack zette de gouden standaard voor het slashergenre.

6. Apocalypse Now (1979) – Carmine Coppola & The Doors

De chaotische totstandkoming van Francis Ford Coppola’s Vietnamoorlogfilm vergde ook op muzikaal vlak het uiterste. Coppola schakelde zijn vader, componist Carmine Coppola, in om samen met synthesizerspecialist Bernie Krause een beklemmende soundscape te bouwen die de hallucinante waanzin van de jungle en de menselijke psyche invoelbaar maakte.

De film opent legendarisch met de hypnotiserende gitaarklanken van “The End” van The Doors, perfect gesynchroniseerd met de wieken van helikopters en exploderende napalmbommen. Door daarnaast klassieke muziek in te zetten: met name Richard Wagners “Walkurenrit” tijdens de helikopteraanval op een Vietnamees dorp, creëerde Coppola een van de meest verpletterende audiovisuele scènes uit de twintigste-eeuwse filmkunst.

5. Jaws (1975) – John Williams

Met tientallen iconische partituren voor Harry Potter, Star Wars en Indiana Jones geldt John Williams als de meest gelauwerde filmcomponist aller tijden. Zijn samenwerking met regisseur Steven Spielberg begon echter pas echt te vlammen bij Jaws (1975).

Toen Williams de regisseur voor het eerst het centrale motief op de piano voorspeelde (een simpel, dreigend patroon van twee afwisselende basnoten: E en F) dacht Spielberg aanvankelijk dat het om een grap ging. De mechanische haai op de filmset weigerde echter voortdurend dienst, waardoor Williams’ muziek het gevaar moest suggereren zonder dat het monster in beeld was. De versnellende tubaklanken maakten van het onzichtbare roofdier een tastbare nachtmerrie en leverden Williams zijn tweede Oscar op.

4. Psycho (1960) – Bernard Herrmann

Regisseur Alfred Hitchcock wilde voor zijn kleinschalige horrorfilm Psycho aanvankelijk bezuinigen op de muziek, maar vaste medewerker Bernard Herrmann wist dat het project juist om een radicale ingreep vroeg. Herrmann nam een baanbrekende beslissing: hij schrapte alle blaasinstrumenten en slagwerk en componeerde de voltallige partituur uitsluitend voor een ensemble van strijkers.

Die keuze culmineerde in de beruchte douchescène, een scène die Hitchcock oorspronkelijk geheel zonder muziek wilde laten verlopen. Herrmann haalde hem over om alsnog zijn snerpende, gejaagde violenslagen te monteren. De vlijmscherpe uithalen die het snijden van het mes nabootsen, bezorgden bioscoopbezoekers in 1960 collectieve rillingen en veranderden het horrorgenre voorgoed.

3. 2001: A Space Odyssey (1968) – Richard & Johann Strauss

Meesterregisseur Stanley Kubrick had componist Alex North al een volledige originele partituur laten schrijven voor zijn sciencefiction-epos, om die vervolgens op het allerlaatste moment in de prullenbak te gooien. Kubrick koos er in plaats daarvan voor om bestaande klassieke muziekstukken te gebruiken die hij tijdens de montage als tijdelijke soundtrack had beluisterd.

De gewaagde beslissing pakte briljant uit. De wals An der schönen blauen Donau van Johann Strauss transformeerde een rondwentelend ruimtestation in een kosmisch ballet, terwijl de imposante openingsfanfare van Richard Strauss’ Also sprach Zarathustra bij de zonsopkomst over de aarde en de maan uitgroeide tot hét universele muzikale symbool voor menselijke evolutie en ontzag.

2. Blade Runner (1982) – Vangelis

Toen Ridley Scott zijn dystopische sciencefictionklassieker Blade Runner vormgaf, vroeg hij de Griekse pionier Vangelis om de futuristische stad Los Angeles muzikaal in te kleuren. Vangelis sloot zich op in zijn Londense Nemo Studios en improviseerde zijn composities live terwijl hij op grote beeldschermen naar de ruwe filmopnames keek.

Gewapend met de legendarische analoge Yamaha CS-80 synthesizer creëerde Vangelis een unieke mix van donkere elektronica, oosterse melodieën en melancholische jazz (ondersteund door saxofonist Dick Morrissey). De dromerige, regenachtige synthesizerakkoorden vloeiden naadloos samen met het stadslawaai van vliegende auto’s en neonreclames, wat de partituur tot een monument binnen de ambient- en filmmuziek maakte.

1. Once Upon a Time in the West (1968) – Ennio Morricone

Geen componist heeft de ziel van een filmgenre zo ingrijpend gevormd als Ennio Morricone deed voor de beste Westerns aller tijden. Regisseur Sergio Leone liet Morricone de muziek voor Once Upon a Time in the West (C’era una volta il West) componeren nog vóórdat de camera’s begonnen te draaien, zodat hij de opnames op de set exact kon choreograferen op het ritme van de muziek.

Ieder belangrijk personage kreeg een onmiskenbaar muzikaal leidmotief: de weelderige zang van Edda Dell’Orso voor Jill, een grillige banjo voor Cheyenne en de schelle, huilende mondharmonica voor de naamloze wreker gespeeld door Charles Bronson. De fatale confrontatie tussen Bronson en Henry Fonda, waarin de harmonica overvloeit in een dramatische orkestclimax met distortiongitaar, geldt onder film- en muziekkenners unaniem als het hoogste punt dat filmmuziek ooit heeft bereikt.