Het Midden-Oosten vormt al millennia het geografische en culturele scharnierpunt tussen Europa, Azië en Afrika. Hoewel het gebied in het publieke debat vaak in één adem wordt genoemd met woestijnen en olievelden, herbergt de regio een enorme landschappelijke verscheidenheid: van besneeuwde bergketens van ruim vijfduizend meter hoog tot de uitgestrekte zoutvlaktes en vruchtbare rivieroevers van de Eufraat, de Tigris en de Nijl.
De exacte afbakening van het Midden-Oosten kan variëren, maar geopolitiek en historisch worden ook transcontinentale reuzen als Turkije en Egypte steevast tot deze dynamische regio gerekend. Dit zijn de tien grootste landen van het Midden-Oosten, gerangschikt van klein naar groot op basis van hun totale landoppervlakte in vierkante kilometers.
10. Verenigde Arabische Emiraten: 83.600 km2
De Verenigde Arabische Emiraten (VAE) beslaan een strategische strook land in het noordoosten van het Arabisch Schiereiland, grenzend aan de Perzische Golf en de Golf van Oman. Het land is een federatie van zeven afzonderlijke emiraten. De verdeling van het grondgebied is opvallend scheef: het emiraat Abu Dhabi beslaat met ruim 67.000 vierkante kilometer maar liefst 87 procent van het totale landoppervlak, terwijl het veel bekendere Dubai slechts zo’n vijf procent opeist.
Waar het binnenland grotendeels bestaat uit dorre zand- en grindwoestijnen, concentreert het economische leven zich in de ultra-moderne kuststeden. Vooral Dubai heeft zich getransformeerd tot een mondiaal handels- en toerismecentrum dat barst van de wolkenkrabbers, met de Burj Khalifa (828 meter) als letterlijk hoogtepunt. Dankzij decennia van olie- en gasopbrengsten hebben de Emiraten een van de hoogste inkomens per hoofd van de bevolking ter wereld opgebouwd, waarbij staatsburgers genieten van royale belastingvrijstellingen en gratis onderwijs en gezondheidszorg.
9. Jordanië: 89.342 km2
Het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië ligt ingeklemd tussen Israël, Syrië, Irak en Saoedi-Arabië. Meer dan driekwart van het land bestaat uit dorre hooglanden en woestijnplateaus die overgaan in de Syrische Woestijn. Jordanië heeft via de zuidelijke havenstad Akaba slechts een piepkleine kustlijn van 26 kilometer aan de Rode Zee, wat de haven van levensbelang maakt voor de nationale import en export.
Het land herbergt enkele van de meest spectaculaire archeologische schatten ter wereld. Blikvanger is de eeuwenoude rotsstad Petra, ooit de bloeiende hoofdstad van de Nabateeërs en vandaag de dag verkozen tot een van de zeven moderne wereldwonderen. Via de kronkelende Siq-kloof bereiken bezoekers monumentale graftombes die rechtstreeks uit de rozerode zandsteenrotsen zijn gehouwen. Verder naar het zuiden ligt de Wadi Rum-woestijn: met haar rode zandduinen en surrealistische rotsformaties diende dit gebied als filmdecor voor filmklassiekers als Lawrence of Arabia en sciencefictionfilms die zich op de planeet Mars afspelen.
8. Syrië: 185.180 km2
Syrië strekt zich uit van de Middellandse Zeekust in het westen tot aan de steppe- en woestijnvlaktes die worden doorsneden door de rivier de Eufraat. Het land behoort tot de vroegste bakermatten van de menselijke beschaving. De hoofdstad Damascus en het noordelijke Aleppo strijden al eeuwen om de titel van oudste continu bewoonde stad ter wereld. Vóór de opsplitsing door westerse mogendheden na de Eerste Wereldoorlog verwees de historische term ‘Groot-Syrië’ (de Levant) naar het hele gebied tussen de Middellandse Zee en Mesopotamië, inclusief het huidige Libanon, Jordanië en Palestina.
Sinds het uitbreken van de burgeroorlog in 2011 is het land geteisterd door humanitaire rampen en grootschalige verwoestingen. Eens bloeiende UNESCO-werelderfgoedlocaties zoals de antieke oasestad Palmyra, met haar Romeinse zuilengalerijen en tempels, liepen zware schade op. Ondanks de verwoestende conflicten blijft de geografie van Syrië strategisch bepalend voor de water- en energieverbindingen tussen Turkije, Irak en de Levantijnse kust.
7. Oman: 309.500 km2
Het Sultanaat Oman beslaat de zuidoostelijke hoek van het Arabisch Schiereiland en heeft een oppervlakte van bijna 310.000 vierkante kilometer. Het land heeft een indrukwekkende kustlijn van 1.700 kilometer die uitkijkt over de Arabische Zee en de Golf van Oman. Zeer strategisch is het schiereiland Musandam, een Omaanse enclave die door de Emiraten wordt afgesneden van het moederland en direct uitkijkt over de drukbevaren Straat van Hormuz.
Tot 1970 was Oman een van de meest afgesloten landen ter wereld, totdat de hervormingsgezinde sultan Qaboos bin Said aan de macht kwam. Hij moderniseerde de infrastructuur, maar waakte er streng voor dat de traditionele Arabische architectuur bewaard bleef: in de hoofdstad Muscat vind je geen torenhoge glazen wolkenkrabbers, maar witte koepels en monumentale forten zoals die in Nizwa en Bahla. Het landschap varieert van de groene nevelwouden van Dhofar in het zuiden, beroemd om de eeuwenoude wierookhandel, tot de spectaculaire kalksteenkloven en wadi’s in het Hajar-gebergte.
6. Irak: 438.317 km2
Irak is ruim tien keer zo groot als Nederland en valt grotendeels samen met het historische Mesopotamië: het vruchtbare ‘land tussen de rivieren’. De Eufraat en de Tigris ontspringen in de bergen van Turkije en stromen over honderden kilometers door Irak om zich in het uiterste zuiden te verenigen in de Sjatt al-Arab. Deze waterstromen maakten ooit de opkomst mogelijk van de allereerste steden en het spijkerschrift onder de Sumeriërs, Babyloniërs en Assyriërs.
Hoewel Irak een reusachtig binnenlands grondgebied heeft, is de toegang tot open water uiterst krap: het land bezit slechts 58 kilometer kustlijn aan de Perzische Golf bij de havenstad Basra. De bevolking is inmiddels gegroeid naar ruim 45 miljoen zielen, waarvan er zo’n 9 miljoen geconcentreerd zijn in en rond de hoofdstad Bagdad. Na decennia van oorlogen en buitenlandse invasies probeert het land zijn enorme aardoliereserves aan te wenden voor de heropbouw van zijn steden en het herstel van de unieke Mesopotamische moerassen in het zuiden.
5. Jemen: 527.970 km2
Jemen ligt op het zuidwestelijke puntje van het Arabisch Schiereiland en bewaakt de uiterst strategische zeestraat Bab al-Mandab, de toegangspoort naar de Rode Zee en het Suezkanaal. Door de Romeinen werd het gebied ooit aangeduid als ‘Arabia Felix’ (Gelukkig Arabië), omdat de hoge bergruggen in het westen voldoende moessonregen opvangen om vruchtbare terrassenlandbouw mogelijk te maken, in schril contrast met de dorre binnenlanden van de naburige Golfstaten.
Het land heeft een fascinerende bouwtraditie met lemen torenflats die al honderden jaren oud zijn, zoals te zien in de oude hoofdstad Sanaa en de woestijnstad Shibam, die ook wel het ‘Manhattan van de woestijn’ wordt genoemd. Tot Jemen behoort ook de afgelegen Socotra-archipel in de Indische Oceaan, wereldberoemd om zijn buitenaards ogende drakenbloedbomen. Tot 1990 was het land opgesplitst in de pro-westerse Jemenitische Arabische Republiek (Noord-Jemen) en de marxistische Democratische Volksrepubliek Jemen (Zuid-Jemen), waarna een moeizame hereniging volgde die tot op de dag van vandaag wordt overschaduwd door gewapende conflicten.
4. Turkije: 783.562 km2
Turkije is een transcontinentaal zwaargewicht dat de fysieke brug vormt tussen Zuidoost-Europa en het Midden-Oosten. Het overgrote deel van het grondgebied (ongeveer 97 procent) bevindt zich op het schiereiland Anatolië in Azië, terwijl Oost-Thracië (drie procent van het landoppervlak) op Europees grondgebied ligt. Deze twee werelden worden gescheiden door de strategische zeestraten van de Bosporus en de Dardanellen.
Met een oppervlakte van bijna 800.000 vierkante kilometer kent Turkije een enorme geografische diversiteit. Het landschap varieert van de mediterrane kusten in het zuiden en het steppeklimaat op de centrale Anatolische hoogvlakte tot de vulkanische tufsteenformaties van Cappadocië, waar dagelijks honderden luchtballonnen opstijgen. Hoewel Ankara de officiële hoofdstad is, blijft Istanboel de economische en culturele metropool. Als voormalig machtscentrum van zowel het Byzantijnse Rijk (als Constantinopel) als het Ottomaanse Rijk telt Istanboel als grootste stad van Turkije meer dan 15 miljoen inwoners.
3. Egypte: 1.010.407 km2
Met ruim één miljoen vierkante kilometer is Egypte een van de reuzen van de Arabische wereld. Geografisch gezien ligt het leeuwendeel van het land in het noordoosten van Afrika, maar het schiereiland Sinaï ligt in Azië. Vanwege de diepgewortelde culturele, religieuze en politieke banden geldt Caïro van oudsher als het diplomatieke zenuwcentrum van het Midden-Oosten, waar ook het hoofdkwartier van de Arabische Liga is gevestigd.
De bevolkingsgeografie van Egypte is extreem: meer dan 95 procent van de ruim 110 miljoen inwoners woont op slechts vier tot vijf procent van het grondgebied, samengepakt langs de oevers van de Nijl en in de vruchtbare Nijldelta. De rest van het landschap bestaat uit meedogenloze zandwoestijnen. De geschiedenis van het faraonische rijk is overal tastbaar, met de piramides van Gizeh aan de rand van de hoofdstad Caïro en de tempelcomplexen van Luxor en Karnavaks verder stroomopwaarts, terwijl de koraalriffen van de Rode Zee jaarlijks miljoenen duikers aantrekken.
2. Iran: 1.648.195 km2
Iran, dat tot 1935 internationaal bekendstond als Perzië, is qua oppervlakte bijna veertig keer zo groot als Nederland. Het land bezet een dominante positie tussen de Kaspische Zee in het noorden en de Perzische Golf en Golf van Oman in het zuiden. Het overgrote deel van het land bestaat uit het Iraanse Hoogland, dat wordt omringd door machtige bergmassieven zoals het Zagros- en het Elboersgebergte, met de slapende vulkaan Damavand (5.610 meter) als hoogste piek van het hele Midden-Oosten.
Binnen deze bergketens liggen uitgestrekte zout- en zandwoestijnen zoals de Dasht-e Kavir en de Dasht-e Lut, waar enkele van de hoogste grondtemperaturen op aarde zijn gemeten. Desondanks telt Iran bijna 90 miljoen inwoners, met de uitgestrekte metropool Teheran als politiek en industrieel zwaartepunt. De rijke Perzische cultuur heeft steden voortgebracht met fabelachtige islamitische architectuur en UNESCO-erfgoed, waaronder de paleizen en moskeeën van Isfahan, de historische dichtersstad Shiraz en de imposante ruïnes van het antieke Persepolis.
1. Saoedi-Arabië: 2.149.690 km2
Saoedi-Arabië is met afstand het grootste land van het Midden-Oosten en beslaat ongeveer tachtig procent van het totale Arabisch Schiereiland, het grootste schiereiland ter wereld. Het koninkrijk heeft geen permanente rivieren of meren van natuurlijke oorsprong; in plaats daarvan wordt het landschap gedomineerd door dorre grindvlaktes en gigantische zandzeeën. Het zuiden van het land wordt ingenomen door de Rub al-Khali (de ‘Lege Wijk’), de grootste aaneengesloten zandwoestijn op de planeet, die een gebied bestrijkt dat groter is dan Frankrijk.
Als geboorteland van de islam herbergt Saoedi-Arabië met Mekka en Medina de twee heiligste steden van de islamitische wereld, die jaarlijks miljoenen pelgrims ontvangen voor de hadj. Sinds de ontdekking van gigantische aardoliereserves in de jaren dertig van de vorige eeuw veranderde het land in een van de rijkste staten ter wereld. Onder het ambitieuze hervormingsprogramma ‘Vision 2030’ heeft het koninkrijk zijn grenzen recent wijd opengezet voor internationaal cultuurtoerisme. Bezoekers kunnen nu onder meer de millennia-oude graftombes van Hegra (Mada’in Salih) bij AlUla bezichtigen, terwijl de overheid in het noordwesten bouwt aan futuristische megaprojecten zoals NEOM.
Vergelijkbare top 10 lijstjes
Reageren