Wie door Nederland reist en goed om zich heen kijkt op straat, in parken en langs snelwegen, stuit regelmatig op opmerkelijke sculpturen die verwondering, humor of felle discussies oproepen. Van mysterieuze guerillakunst en reusachtige dieren tot beelden die de landelijke politiek bezighielden: dit zijn de tien vreemdste en meest spraakmakende kunstwerken in de Nederlandse openbare ruimte.
10. Het reuzenlichaam van Corpus (Oegstgeest)
Langs de A44 bij Oegstgeest doemt een van de meest bizarre architectonische verschijningen van Nederland op. Een 35 meter hoge koperoranje reus zit half verzonken in een glazen gebouw, met zijn knieën en hoofd die door de gevel naar buiten steken. Het bouwwerk huisvest het educatieve museum Corpus, waar bezoekers letterlijk door het menselijk lichaam wandelen, van de knieschijf tot de hersenen.
9. Zandsculpturentuin (Garderen)
Midden op de Veluwe verrijst jaarlijks een vergankelijk kunstproject van zand. Bij de Zandsculpturen Garderen bouwen professionele beeldhouwers uit binnen- en buitenland gedurende enkele maanden tientallen metershoge taferelen op rond wisselende historische en culturele thema’s.
Voor de sculpturen wordt geen gewoon strandzand gebruikt, maar speciaal rivierzand met een hoekige korrelstructuur. Door dit zand machinaal in houten mallen samen te persen en met water te bewerken, ontstaat een compacte massa waarin de kunstenaars met troffels en messen ragfijne details kunnen kerven. Na afloop beschermt een dunne biologische coating de werken tegen regen en wind, totdat het terrein aan het einde van het seizoen weer wordt geëgaliseerd.
8. De Staalman (Amsterdam)
In het Staalmanpark in Amsterdam Nieuw-West staat sinds 2011 een reusachtige beer van spuitbeton en staal, ontworpen door Florentijn Hofman.
Hofman baseerde het ontwerp op een goedkoop plastic beertje uit een souvenirwinkel. Ondanks zijn massieve, onverstoorbare voorkomen heeft de beer een zachte kant: onder zijn voorpoot klemt hij een kussen. De kunstenaar bedoelde het beeld als een waakzame vriend voor de buurt, met het kussen als knipoog naar jongeren op het plein om op tijd naar huis te gaan.
7. De Bospoldervos (Rotterdam)
Aan de drukke Schiedamseweg in de Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken staat een reusachtige vos van zestien meter lang en tien meter hoog. Het beeld, onthuld in 2020 en eveneens ontworpen door Florentijn Hofman, weegt maar liefst 65 ton en is opgetrokken uit een stalen frame dat is afgewerkt met gespoten en geschuurd beton.
Het meest opvallende detail is de knalroze plastic tas die de vos in zijn bek draagt. Hofman liet bewust in het midden wat het roofdier precies van plan is: heeft de vos iets buitgemaakt, ruimt hij zwerfafval op, of is hij zelf een consument geworden?
6. Beetle Sphere (Amsterdam)
In het overdekte atrium van de Kalverpassage aan de Amsterdamse Kalverstraat hangt een van de meest technisch ingenieuze sculpturen van Nederland. De Indonesische kunstenaar Ichwan Noor transformeerde een klassieke Volkswagen Kever uit 1953 in een geometrisch perfecte bol van aluminium en polyester.
De ronde vorm bevat alle originele stijlelementen van de historische wagen: koplampen, bumpers, portierklinken en ronde ruiten lopen naadloos mee in de bolling.
5. Biopik (Rotterdam)
Rotterdam staat bekend om zijn gedurfde kunst in de openbare ruimte, maar weinig werken deden zoveel wenkbrauwen fronsen als Biopik van Atelier Van Lieshout. Het knalgele beeld uit 1992 stelt een metershoge fallus voor, vervaardigd uit hoogglans gepolijst polyester.
Het kunstwerk stond aanvankelijk in de museumtuin van Boijmans Van Beuningen, waar het tot verhitte discussies leidde over fatsoen en kunstsubsidies.
Na een omzwerving vond het gevaarte een permanente plek op het buitenterrein van kunstenaarsinitiatief AVL Mundo aan de Keileweg in Rotterdam-West.
4. Homunculus Loxodontus: ‘Zjdoen’ (Leiden)
Het hoofd van een zeeolifant, het rimpelige lichaam van een reusachtige larve en twee netjes over elkaar gevouwen menselijke handen op de buik: Homunculus Loxodontus is een bizar wezen. Kunstenares Margriet van Breevoort maakte de sculptuur in 2016 voor de openluchttentoonstelling Beelden in Leiden, waar het werk de publieksprijs won. Het Leids Universitair Medisch Centrum kocht het beeld aan en plaatste het bij de hoofdingang.
Van Breevoort liet zich inspireren door wachtende patiënten in ziekenhuizen die gelaten en hoopvol hopen op een goede uitslag. Het beeld kreeg een bizar tweede leven op het internet: onder de naam ‘Zjdoen‘ (de Wachtende) groeide het in Oost-Europa en Rusland uit tot een wereldwijd meme-icoon voor bureaucratische traagheid en lijdzaam toezien.
3. Het Boomzagertje (Amsterdam)
Wie door het Leidsebosje bij het Leidseplein loopt en omhoog kijkt, ontdekt op een tak een klein ijzeren mannetje met een alpinopet. Het figuurtje staat voorovergebogen tussen zijn eigen benen door de boomtak door te zagen waarop hij zelf steunt: een komische verbeelding van de mens die zijn eigen ondergang bewerkstelligt.
Het beeldje werd in de nacht van 30 januari 1989 stiekem geplaatst door ‘De Onbekende Beeldhouwer’, dezelfde anonieme kunstenaar die ook de violist in de vloer van de Stopera creëerde. De gemeente beheert de beelden onder de voorwaarde dat de identiteit van de maker geheim blijft.
In oktober 2019 knakte de tak af en leek het mannetje verdwenen, maar na een discrete restauratie werd het beeldje in mei 2020 door de anonieme kunstenaar herplaatst op een gezonde plataan enkele meters verderop.
2. Walvisstaarten (Spijkenisse)
Bij het eindpunt van metrostation De Akkers in Spijkenisse steken twee tien meter hoge kunststof walvisstaarten omhoog uit het water. Architect Maarten Struijs ontwierp de staartvinnen in 2002 om het abrupte einde van het verhoogde spoor visueel te verzachten.
In de nacht van 1 op 2 november 2020 werd het kunstwerk wereldnieuws. Een leeg metrostel schoot met te hoge snelheid door het stootblok en dreigde tien meter naar beneden in het water te storten. Wonder boven wonder ving een van de walvisstaarten het voorste treinstel op, waardoor de metro dagenlang hoog boven het water balanceerde. Het beeld redde het leven van de machinist.
1. Santa Claus: ‘Kabouter Buttplug’ (Rotterdam)
Geen kunstwerk in Nederland heeft zoveel maatschappelijke ophef veroorzaakt als de zes meter hoge bronzen sculptuur Santa Claus van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy. Het werk toont een kerstman met een gestileerde kerstboom in zijn hand, maar vrijwel iedereen ziet in het object een seksspeeltje.
Na de aankoop door de gemeente Rotterdam in 2001 brak er een rel uit. Ondernemers en politici weigerden het beeld op het Schouwburgplein, waarna het beeld jarenlang door de stad zwierf via de museumtuin van Boijmans en een afgelegen binnenplaats.
Pas in 2008 kreeg het beeld zijn definitieve plek op het Eendrachtsplein. Waar de stad het beeld aanvankelijk verguisde, is ‘Kabouter Buttplug’ inmiddels uitgegroeid tot een geliefd kunstwerk in het Rotterdamse straatbeeld.
Reageren