Egypte geldt met de unificatie onder koning Narmer rond 3150 voor Christus als het oudste land ter wereld, op de voet gevolgd door Iran (het koninkrijk Elam, ca. 2600 v.Chr.) en de vroege beschavingen van India en Armenië.
Wat maakt een natie precies ‘het oudste land’? Historici hanteren uiteenlopende maatstaven: van de vroegste gecentraliseerde rijken met een eigen schrift en rechtssysteem (zoals Egypte en Irak) tot ononderbroken culturele tradities (zoals China en Griekenland). Kijkt men puur naar soevereine staatscontinuïteit, dan geldt de minirepubliek San Marino (gesticht in 301 na Christus) als de oudste nog bestaande grondwettelijke republiek op aarde.
Dit zijn de tien oudste landen ter wereld.
1. Egypte – ca. 3150 v.Chr.
De wieg van de georganiseerde staat bevindt zich langs de oevers van de Nijl. Rond 3150 voor Christus slaagde koning Narmer (door latere generaties ook wel Menes genoemd) erin om Opper- en Neder-Egypte te verenigen onder één centrale kroon. Deze historische gebeurtenis markeerde het begin van de Eerste Dynastie en maakte van Egypte de allereerste gecentraliseerde territoriale staat uit de wereldgeschiedenis.
Het befaamde Narmerpalet, een ceremoniële stenen plaquette die werd teruggevonden in Hierakonpolis, toont de koning met zowel de witte kroon van het zuiden als de rode kroon van het noorden. Die unificatie legde het fundament voor drie millennia aan faraonische bloei, waarin monumentale piramides, geavanceerde irrigatienetwerken en het hiërogliefenschrift de standaard zetten voor het Middellandse Zeegebied.
2. Iran – ca. 2600 v.Chr.
Lang voordat het Perzische Rijk van Cyrus de Grote in de zesde eeuw voor Christus de antieke wereld domineerde, kende het huidige Iran al een hoogontwikkelde staatsstructuur. Rond 2600 voor Christus ontstond in het zuidwesten van het Iraanse Hoogland het koninkrijk Elam. Met de historische stad Susa als bestuurlijk en religieus zwaartepunt ontwikkelden de Elamieten een eigen schrift en speelden zij een hoofdrol in de diplomatie en handel van het oude Nabije Oosten.
De Elamitische cultuur smolt later samen met die van de binnentrekkende Meden en Perzen. Deze culturele overdracht zorgde voor een zeldzame historische continuïteit: bestuursvormen, architectuur en kunsttradities uit het vroege Elam bleven herkenbaar tot diep in het Achaemenidische Rijk, waardoor Iran kan bogen op bijna vijfduizend jaar aan ononderbroken staatstraditie.
3. India – ca. 2500 v.Chr.
De wortels van de Indiase beschaving liggen in de vruchtbare vallei van de rivier de Indus. Rond 2500 voor Christus bereikte de Indusbeschaving (ook wel de Harappaanse beschaving genoemd) haar hoogtepunt in het noordwesten van het subcontinent. Archeologische opgravingen in metropolen zoals Mohenjodaro en Harappa onthulden een verbijsterend niveau van stadsplanning: kaarsrechte stratenpatronen, huizen van gebakken leemsteen en ’s werelds vroegste ondergrondse rioleringssystemen.
Na de neergang van de grote steden rond 1900 voor Christus, vermoedelijk door klimaatverandering en het opdrogen van rivieren, verschoof het zwaartepunt naar de Gangesvallei. Hier ontstond tijdens de Vedische periode het fundament van het hindoeïsme, het kastenstelsel en de klassieke Sanskrietliteratuur, elementen die de culturele identiteit van India tot op de dag van vandaag bepalen.
4. Armenië – ca. 2492 v.Chr.
De oorsprong van de Armeense natie is een fascinerende verweving van oude overlevering en moderne wetenschap. Volgens de middeleeuwse geschiedschrijver Movses Khorenatsi versloeg de legendarische stamvader Hayk de Babylonische tiran Bel in het jaar 2492 voor Christus, waarmee hij de vrijheid van het Armeense volk in de hooglanden rond de berg Ararat bezegelde.
Hoewel deze stichtingsdatum een mythologisch karakter heeft, bevestigen moderne genetische studies dat de genetische isolatie en etnische homogeniteit van de Armeniërs inderdaad teruggaat tot het midden van het derde millennium voor Christus. Archeologisch manifesteerde de eerste verenigde staat zich in de negende eeuw voor Christus als het machtige koninkrijk Urartu. Eeuwen later, in het jaar 301 na Christus, schreef koning Tiridates III geschiedenis door Armenië uit te roepen tot het allereerste land ter wereld dat het christendom als officiële staatsreligie omarmde.
5. Irak – ca. 2334 v.Chr.
Het land tussen de Eufraat en de Tigris staat niet voor niets bekend als de bakermat van de beschaving. Hier vonden de Soemeriërs rond 3300 voor Christus het spijkerschrift uit en verrezen de eerste onafhankelijke stadstaten zoals Uruk en Ur. De vorming van een overkoepelende territoriale staat voltrok zich rond 2334 voor Christus met de opkomst van het Akkadische rijk onder Sargon de Grote.
Sargon slaagde er als eerste heerser in om de rivaliserende stadstaten van Mesopotamië militair te onderwerpen en samen te smeden tot één gecentraliseerd bestuur met een gedeelde ambtelijke taal (het Akkadisch). Dit rijk geldt onder historici als het allereerste multinationale keizerrijk ter wereld en vormde de blauwdruk voor de latere rijken van Babylonië en Assyrië.
6. China – ca. 1600 v.Chr.
De Chinese geschiedschrijving spreekt traditioneel over de mythische Xia-dynastie, maar de vroegste historisch en archeologisch onomstotelijk bewezen staat is de Shang-dynastie, die rond 1600 voor Christus opkwam in de vallei van de Gele Rivier. Opgravingen in de laatste Shang-hoofdstad Yin Xu (nabij het huidige Anyang) brachten duizenden zogeheten orakelbotten aan het licht: schildpadschilden en runderbeenderen waarop priesters vragen aan de voorouders krasten.
Deze inscripties vormen de directe voorloper van de moderne Chinese karakters, wat aantoont dat het Chinese schriftsysteem al meer dan 3.500 jaar in gebruik is. Hoewel China tijdens de periode van de Strijdende Staten eeuwenlang verscheurd raakte, verenigde de eerste keizer Qin Shi Huangdi het rijk in 221 voor Christus opnieuw met een gestandaardiseerde munt, maateenheden en wetgeving, waarmee hij de basis legde voor het Chinese keizerrijk.
7. Griekenland – ca. 1600 v.Chr.
De vroegste wortels van de Griekse cultuur gaan terug naar de Myceense beschaving, die tussen 1600 en 1100 voor Christus bloeide op het vasteland van de Peloponnesos. Rond versterkte burchten zoals Mycene, Tiryns en Pylos ontstonden strak georganiseerde koninkrijken die over zee handel dreven in het hele oostelijke Middellandse Zeegebied. Hun vroege kleitabletten in het Lineair B-schrift bevatten de oudst bekende vorm van de Griekse taal.
In de klassieke Oudheid vormde Griekenland overigens geen eengemaakte politieke staat, maar een lappendeken van onafhankelijke stadstaten (poleis) zoals Athene, Sparta, Korinthe en Thebe. Desondanks beschouwden de inwoners zichzelf als één volk (de Hellenen) dankzij hun gedeelde taal, religie en de pan-Helleense Olympische Spelen. De moderne soevereine Griekse staat ontstond pas in de negentiende eeuw na de onafhankelijkheidsoorlog tegen het Ottomaanse Rijk.
8. Mexico – ca. 1200 v.Chr.
Aan de tropische kustvlaktes van de Golf van Mexico verrees rond 1200 voor Christus de Olmeekse beschaving, die algemeen wordt beschouwd als de moedercultuur van Meso-Amerika. De Olmeken stichtten ceremoniële centra zoals San Lorenzo en La Venta, waar zij monumentale aarden piramides oprichtten en complexe handelsroutes onderhielden voor jade en vulkanisch obsidiaan.
Wereldberoemd zijn hun kolossale basalten hoofden, gebeeldhouwd uit zware rotsblokken die over tientallen kilometers werden getransporteerd. De Olmeken legden het fundament voor latere beschavingen zoals de Zapoteken, Maya’s en Azteken door de ontwikkeling van vroege kalendersystemen, rituele balspelen en symbolische beeldschriften. Hoewel het moderne Mexico zijn soevereiniteit in 1821 verwierf, reikt de staatkundige en culturele identiteit van het land meer dan drieduizend jaar terug.
9. Japan – 660 v.Chr. (feitelijk ca. 4e eeuw n.Chr.)
Volgens de traditionele overlevering werd het Japanse keizerrijk op 11 februari 660 voor Christus gesticht door keizer Jimmu, een directe afstammeling van de zonnegodin Amaterasu. Hoewel deze datum nog altijd gevierd wordt als Nationale Stichtingsdag, wijzen moderne historici erop dat dit jaartal een mythologische constructie is uit achtste-eeuwse kronieken zoals de Kojiki en de Nihon Shoki.
De daadwerkelijke politieke unificatie van de Japanse archipel vond plaats tijdens de Kofun-periode (rond de vierde eeuw na Christus), toen de machtige Yamato-clan verschillende rivaliserende stammen onderwierp. Desondanks bezit Japan een uniek wereldrecord: het keizerlijk huis geldt als de oudste ononderbroken erfelijke monarchie ter wereld, waarbij de huidige keizer Naruhito volgens de officiële stamboom de 126e monarch in directe lijn is.
10. San Marino – 301 n.Chr.
Geheel omsloten door centraal Italië ligt de ministaat San Marino, die trots de titel draagt van oudste nog bestaande republiek ter wereld. Volgens de stichtingslegende werd de gemeenschap op 3 september 301 na Christus opgericht door de heilige Marinus, een christelijke steenhouwer die vluchtte voor de vervolgingen onder de Romeinse keizer Diocletianus en een toevluchtsoord zocht op de flanken van de berg Titano.
In tegenstelling tot veel antieke rijken die ten onder gingen en later herrezen, kent San Marino een uitzonderlijke staatkundige continuïteit. De republiek wist haar onafhankelijkheid door de eeuwen heen te verdedigen tegen pauselijke legers, buurvorsten en zelfs Napoleon. De historische statuten uit het jaar 1600 (Leges Statutae Sancti Marini) vormen nog altijd het juridische fundament van het land, waarbij twee halfjaarlijks gekozen staatshoofden (de Capitani Reggenti) de republiek besturen volgens een eeuwenoud collegiaal model.
Reageren