De mens is van oudsher op zoek naar verklaringen voor zijn bestaan. Religies en spirituele stromingen trachten al duizenden jaren antwoorden te bieden op fundamentele levensvragen: waar komen we vandaan, hoe dienen we met elkaar om te gaan en wat gebeurt er na de dood?
Volgens godsdienstwetenschappers bestaan er wereldwijd naar schatting 4.200 religies en levensbeschouwingen. Het overgrote deel van de wereldbevolking hangt een religie aan die geworteld is in een van de drie grote tradities: de monotheïstische Abrahamitische religies (waarin één God centraal staat), de dharmische religies uit het Indiase subcontinent en de traditionele Oost-Aziatische stromingen.
Dit zijn de tien grootste religies ter wereld, gerangschikt op het aantal aanhangers.
1. Het christendom (ca. 2,4 miljard aanhangers)
Met circa 2,4 miljard volgelingen (ongeveer 31 procent van de wereldbevolking) is het christendom wereldwijd de grootste religie. De leer is gebaseerd op het leven, de prediking, de kruisiging en de verrijzenis van Jezus van Nazareth in de eerste eeuw na Christus, zoals opgetekend in het Nieuwe Testament van de Bijbel.
Het christendom kent drie grote hoofdstromingen: het rooms-katholicisme (onder leiding van de paus in Rome, goed voor ruim 1,3 miljard gelovigen), het protestantisme (ontstaan tijdens de Reformatie in de zestiende eeuw) en de oosters-orthodoxe kerken. Hoewel het aantal kerkgangers in West-Europa de afgelopen decennia sterk is afgenomen, groeit het christendom nog altijd aanzienlijk in Latijns-Amerika en Afrika bezuiden de Sahara.
2. De islam (ca. 1,9 miljard aanhangers)
De op een na grootste, en demografisch gezien snelst groeiende religie ter wereld, is de islam met ruim 1,9 miljard moslims. De godsdienst ontstond in het begin van de zevende eeuw op het Arabisch Schiereiland, waar de profeet Mohammed volgens de overlevering via de aartsengel Gabriël de Koran ontving als het letterlijke woord van Allah (God). De islam berust op de zogeheten Vijf Zuilen: de geloofsgetuigenis (sjahada), het dagelijkse gebed (salat), het geven van aalmoezen (zakat), het vasten tijdens de ramadan (saum) en de bedevaart naar Mekka (hadj).
De moslimwereld kent twee grote hoofdstromingen: het soennisme (circa 85 tot 90 procent) en het sjiisme (ongeveer 10 tot 15 procent). Deze scheiding ontstond direct na het overlijden van Mohammed in 632 over de vraag wie de gemeenschap moest leiden. Soennieten vonden dat een geschikte leider gekozen moest worden uit de kring van metgezellen en wezen Aboe Bakr aan als eerste kalief. Sjiïeten (letterlijk: ‘de partij van Ali’) stelden daarentegen dat het leiderschap uitsluitend in de bloedlijn van de profeet moest blijven, via diens neef en schoonzoon Ali. Waar soennieten het gezag toekennen aan de consensus van schriftgeleerden, kennen sjiïeten een speciale rol toe aan goddelijk geleide geestelijke leiders (imams). Vandaag de dag vormen sjiïeten de meerderheid in landen zoals Iran, Irak en Azerbeidzjan, terwijl het soennisme dominant is in de rest van de islamitische wereld.
3. Het hindoeïsme (ca. 1,2 miljard aanhangers)
Met wortels die meer dan vierduizend jaar teruggaan naar de Indusbeschaving geldt het hindoeïsme als een van de oudste nog actieve religies op aarde. In tegenstelling tot de meeste andere wereldgodsdiensten kent het hindoeïsme geen centrale stichter, heilig boek of overkoepelend leergezag; het is een rijke synthese van uiteenlopende filosofische scholen, rituelen en godheden.
Centraal staan concepten zoals dharma (de kosmische orde en ethische plicht), karma (de wet van oorzaak en gevolg) en samsara (de cyclus van wedergeboorte), met als uiteindelijk doel moksha (spirituele bevrijding). Ongeveer tachtig procent van de Indiase bevolking is hindoe, maar ook in Nepal, Bali en via de wereldwijde Indiase diaspora kent de traditie miljoenen toegewijde aanhangers.
4. Het boeddhisme (ca. 500 miljoen aanhangers)
Het boeddhisme ontstond circa 2.500 jaar geleden in het noordoosten van India vanuit de leringen van Siddhartha Gautama, die na diepe meditatie de verlichting bereikte en Boeddha (‘de ontwaakte’) werd genoemd. De leer richt zich op het beëindigen van lijden door het volgen van de Vier Edele Waarheden en het Edele Achtvoudige Pad. De traditie splitst zich hoofdzakelijk in het theravada-boeddhisme (dominant in Sri Lanka, Thailand en Myanmar) en het mahayana-boeddhisme (in China, Japan, Korea en Vietnam), waartoe ook het Tibetaans boeddhisme met spiritueel leider Tenzin Gyatso (de veertiende dalai lama) behoort.
5. Het shintoïsme (ca. 100 miljoen aanhangers)
Het shintoïsme (‘de weg van de goden’) is de inheemse religieuze traditie van Japan. In plaats van een vastomlijnde leer of heilig schrift draait shinto om diep respect voor de natuur en de verering van kami: goddelijke geesten die huizen in natuurkrachten, bergen, bomen, rivieren en voorouders.
Japan telt meer dan tachtigduizend shintoschrijnen, herkenbaar aan de iconische rode torii-poorten die de grens markeren tussen de profane wereld en het heilige domein. Veel Japanners combineren shintorituelen bij geboortes en huwelijken naadloos met boeddhistische gebruiken bij uitvaarten, waardoor het aantal beoefenaars rond de honderd miljoen ligt.
6. Het sikhisme (ca. 30 miljoen aanhangers)
Het sikhisme is een relatief jonge monotheïstische wereldgodsdienst, gesticht rond 1500 in de Punjab-regio in het noorden van India door Goeroe Nanak. Nanak verzette zich fel tegen het kastenstelsel en bepleitte radicale gelijkheid van alle mensen, ongeacht afkomst, sekse of religie.
De leringen van Nanak en zijn negen opvolgers zijn verzameld in het heilige schrift de Guru Granth Sahib, dat binnen het sikhisme wordt vereerd als de eeuwige, levende goeroe. Herkenbare kenmerken van praktiserende sikhs zijn de tulband en de zogeheten Vijf K’s, waaronder ongeknipt haar (kesh), een stalen armband (kara) en een ceremonieel zwaard of dolk (kirpan).
7. Het jodendom (ca. 15,3 miljoen aanhangers)
Hoewel het jodendom qua ledental een stuk kleiner is dan het christendom en de islam, vormt het de historische en theologische bakermat van beide wereldreligies. De traditie ontstond ruim 3.500 jaar geleden in het Midden-Oosten en is gebaseerd op het verbond tussen God en het volk van Israël, zoals vastgelegd in de Thora (de eerste vijf boeken van de Hebreeuwse Bijbel) en de Talmoed. Vandaag de dag wonen de meeste joodse gelovigen in Israël (circa 7,2 miljoen) en de Verenigde Staten (ongeveer 6,3 miljoen), verdeeld over orthodoxe, conservatieve en liberale stromingen.
8. Het taoïsme (ca. 12 miljoen aanhangers)
Deze eeuwenoude Chinese levensfilosofie en religieuze stroming vindt haar oorsprong rond de vierde eeuw voor Christus en wordt traditioneel toegeschreven aan de wijze Laozi, auteur van de Daodejing. Centraal staat het begrip van de Tao (de Weg): de onbenoembare, kosmische oerkracht die alles in het universum stuurt en verbindt.
Een kernprincipe is wu wei, wat zich laat vertalen als handelen zonder forceren of meebewegen met de natuurlijke stroom der dingen. Hoewel het aantal formeel geregistreerde taoïstische monniken en tempelbezoekers rond de twaalf miljoen ligt, beïnvloeden taoïstische concepten zoals Yin en Yang, qigong en traditionele Chinese geneeskunde het dagelijks leven van honderden miljoenen mensen in Oost-Azië.
9. Het Koreaans sjamanisme of muïsme (ca. 10 miljoen aanhangers)
Het muïsme is de oudste inheemse religie van het Koreaanse schiereiland en dateert al uit de prehistorie. De kern van deze animistische traditie draait om het geloof in talloze goden, natuurgeesten en de zielen van overleden voorouders die invloed uitoefenen op het aardse welzijn. De spirituele leiders zijn vrijwel altijd vrouwen, zogeheten mudangs. Zij fungeren als mediums en voeren complexe rituelen (gut) uit met zang, dans en traditionele kledij om ziektes te bezweren, voorspoed af te smeken of vrede te sluiten met verstoorde geesten.
10. Cao Dai (ca. 6 miljoen aanhangers)
Cao Dai (officieel het caodaïsme) is een van de jongste georganiseerde religies ter wereld. De beweging ontstond in 1926 in de Vietnamese stad Tây Ninh, nadat de ambtenaar Ngo Van Chieu tijdens een seance openbaringen ontving van het opperwezen Cao Dai (‘de Hoogste Kracht’).
De religie is een uitgesproken voorbeeld van syncretisme: zij tracht de grote wereldreligies met elkaar te verzoenen door elementen uit het boeddhisme, taoïsme, confucianisme, christendom en de islam te versmelten tot één universele leer. Het centrale symbool is het Goddelijke Oog (Thiên Nhãn), dat waakt over het universum. De beweging telt wereldwijd zo’n zes miljoen volgelingen, voornamelijk in het zuiden van Vietnam en onder de Vietnamese diaspora in het Westen.
Top 10 landen met de meeste christenen
De onderstaande landen tellen in absolute aantallen de grootste christelijke bevolkingsgroepen ter wereld:
- Verenigde Staten – ca. 230.000.000
- Brazilië – ca. 180.000.000
- Mexico – ca. 115.000.000
- Nigeria – ca. 95.000.000
- Filipijnen – ca. 92.000.000
- Democratische Republiek Congo – ca. 85.000.000
- Rusland – ca. 75.000.000
- Ethiopië – ca. 68.000.000
- Italië – ca. 50.000.000
- Duitsland – ca. 44.000.000
Top 10 landen met de meeste moslims
In deze landen wonen in absolute aantallen de grootste islamitische gemeenschappen ter wereld:
