Van Türkiye en eSwatini tot Myanmar en Zimbabwe: overal ter wereld hebben landen door de decennia heen gekozen voor een officiële naamsverandering. Achter zo’n besluit schuilt zelden louter administratieve vernieuwingsdrang. Vaak markeert een nieuwe landnaam het definitief afschudden van een koloniaal verleden, het herstellen van inheemse culturele trots of het beslechten van een slepend internationaal diplomatiek conflict. Ook Nederland paste recent zijn internationale communicatie aan door de informele term ‘Holland’ officieel te laten vallen. Dit zijn elf opvallende landen die (recent) van naam zijn veranderd, inclusief de historische en politieke redenen achter hun nieuwe identiteit.
1. Türkiye (voorheen Turkey / Turkije)
In december 2021 kondigde president Recep Tayyip Erdogan aan dat zijn land in alle internationale betrekkingen voortaan als ‘Türkiye’ aangeduid wilde worden. In juni 2022 stemde de Verenigde Naties formeel in met het verzoek, waarna andere internationale organisaties en in 2023 ook het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de schrijfwijze overnamen.
Voor de Turken zelf was dit geen schokkende vernieuwing: sinds de stichting van de republiek onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk in 1923 noemt de bevolking het land al Türkiye. Internationaal had de Engelse naam ‘Turkey’ echter een ongelukkige bijklank; in het Engels betekent het woord letterlijk kalkoen, en in spreektaal staat het zelfs synoniem voor een domkop of een mislukking. De regering wilde daarom dat de officiële aanduiding de rijke cultuur, beschaving en nationale trots van de bevolking zuiverder vertegenwoordigt.
2. Nederland (afschaffing van de merknaam ‘Holland’)
Ook ons eigen land hoort in dit overzicht thuis. Het ging hier niet om een staatsrechtelijke grondwetswijziging, maar om een weloverwogen herijking van het internationale imago. Eind 2019 besloot het kabinet om de term ‘Holland’ vanaf 2020 definitief te schrappen uit alle officiële overheidscommunicatie, inclusief het vertrouwde logo met de oranje tulp.
De reden was tweeledig. Enerzijds dekt de naam Holland historisch slechts twee van de twaalf provincies (Noord- en Zuid-Holland), wat tot scheve gezichten leidde in de rest van het land. Anderzijds wilde men het internationale toerisme spreiden en niet langer uitsluitend de overvolle grachten van Amsterdam en de Keukenhof promoten. Sindsdien presenteert het land zich wereldwijd eenduidig als ‘The Netherlands’ en ‘NL’.
3. Republiek Noord-Macedonië (voorheen Macedonië)
Sinds de onafhankelijkheid van Joegoslavië in 1991 lag het land in een bittere diplomatieke clinch met buurland Griekenland over het gebruik van de naam ‘Macedonië’. De Grieken vreesden dat het buurland historische aanspraken maakte op de gelijknamige noordelijke Griekse regio, de bakermat van Alexander de Grote. Bij de Verenigde Naties moest het land daarom jarenlang door het leven onder het onhandige acroniem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia).
In juni 2018 sloten beide regeringen het historische Prespa-akkoord, dat begin 2019 officieel van kracht werd. Het land wijzigde zijn grondwettelijke naam in ‘Republiek Noord-Macedonië’. In ruil daarvoor liet Griekenland zijn decennialange veto vallen, waarna Noord-Macedonië in 2020 kon toetreden tot het NAVO-bondgenootschap en stappen kon zetten richting de Europese Unie.
4. Het Koninkrijk eSwatini (voorheen Swaziland)
In april 2018 verraste koning Mswati III de wereld tijdens de viering van vijftig jaar onafhankelijkheid van Groot-Brittannië, die samenviel met zijn eigen vijftigste verjaardag. De absolute monarch kondigde aan dat het kleine koninkrijk in zuidelijk Afrika voortaan door het leven zou gaan als ‘Het Koninkrijk eSwatini’.
De naam eSwatini betekent letterlijk ‘land van de Swazi’s’ in de lokale taal siSwati. Met deze beslissing wilde de vorst de koloniale erfenis definitief achter zich laten, aangezien de naam Swaziland een samensmelting was van het inheemse volk en het Engelse woord ‘land’. Een bijkomend praktisch voordeel dat de koning met een knipoog noemde: buitenlandse diplomaten haalden Swaziland in het Engels geregeld per abuis door elkaar met Zwitserland (Switzerland).
5. Czechia (voorheen Tsjechische Republiek)
Na de vreedzame ontbinding van Tsjecho-Slowakije op 1 januari 1993 heette het land officieel de Tsjechische Republiek. Hoewel die formele staatsaanduiding nog altijd grondwettelijk bestaat, miste Tsjechië een handzame, korte geografische naam voor dagelijks en internationaal gebruik, vergelijkbaar met ‘Frankrijk’ voor de Franse Republiek.
In 2016 liet de regering bij de Verenigde Naties officieel de verkorte naam Czechia (in het Tsjechisch: Česko) registreren. De overheid promoot deze naam actief op sportshirts, landkaarten, productverpakkingen en in het toerisme, al blijft de formele aanduiding ‘Tsjechische Republiek’ in diplomatieke verdragen nog geregeld opduiken.
6. Cabo Verde (voorheen Kaapverdië)
De eilandengroep voor de westkust van Afrika werd in de vijftiende eeuw ontdekt door Portugese zeevaarders en vernoemd naar het Senegalese schiereiland Cap-Vert. Decennialang vertaalde elk land de naam van de archipel naar zijn eigen taal: Kaapverdië in het Nederlands, Cape Verde in het Engels en Kap Verde in het Duits.
In 2013 verzocht de regering van de eilandnatie de Verenigde Naties formeel om de landsnaam nergens ter wereld meer te vertalen. Voortaan moet het land in alle talen officieel als ‘Cabo Verde’ (voluit: República de Cabo Verde) worden aangeduid. Hiermee volgde het land het voorbeeld van Ivoorkust, dat al in 1986 eiste dat uitsluitend de Franse benaming Côte d’Ivoire wordt gehanteerd.
7. Thailand (voorheen Siam)
Eeuwenlang stond het Zuidoost-Aziatische koninkrijk op wereldkaarten bekend als Siam. In 1939 voerde de nationalistische militaire leider Plaek Phibunsongkhram een historische koerswijziging door door het land om te dopen tot ‘Mueang Thai’, internationaal vertaald als Thailand.
Het woord ‘Thai’ betekent letterlijk ‘vrij’ in de lokale taal, waardoor Thailand ‘land van de vrijen’ betekent. Met deze naamsverandering wilde de regering de nationale trots versterken en benadrukken dat het land, als enige natie in Zuidoost-Azië, nooit door Europese mogendheden was gekoloniseerd. Na een korte terugkeer naar de naam Siam direct na de Tweede Wereldoorlog werd de naam Thailand in 1949 definitief vastgelegd.
8. Iran (voorheen Perzië)
Wat in de westerse geschiedschrijving eeuwenlang werd aangeduid als Perzië, onderging in 1935 een officiële metamorfose. Tijdens het Perzische nieuwjaarsfeest Nowruz verzocht sjah Reza Shah Pahlavi buitenlandse regeringen om het land voortaan aan te duiden als Iran.
De aanduiding Perzië was historisch afgeleid van de Griekse term Persis, naar de zuidwestelijke provincie Pars (Fars). Inwoners van het land noemden hun territorium echter al sinds de Oudheid ‘Iranshahr’ of ‘Iran’, wat taalkundig verwant is aan het Oud-Iraanse woord voor edelen. De sjah wilde met de inheemse naam een streep zetten onder buitenlandse invloeden en een moderniseringsoffensief inluiden.
9. Myanmar (voorheen Birma)
In 1989 veranderde de regerende militaire junta na het bloedig neerslaan van pro-democratische betogingen de officiële naam van Birma in Myanmar. Ook de koloniale hoofdstad Rangoon werd hernoemd naar Yangon.
Het militaire bewind betoogde dat de naam Birma een koloniale erfenis was die enkel verwees naar de Bamar, de grootste etnische bevolkingsgroep in het land. De naam Myanmar zou volgens hen inclusiever zijn voor alle minderheden. Democratische oppositiepartijen en westerse landen weigerden de nieuwe benaming jarenlang te gebruiken omdat een niet-gekozen junta de verandering eenzijdig had opgelegd, maar inmiddels is Myanmar internationaal de gangbare standaard.
10. Zimbabwe (voorheen Rhodesië)
Onder Brits koloniaal bewind stond het land decennialang bekend als Zuid-Rhodesië, vernoemd naar de Britse imperialist en mijnbouwpionier Cecil Rhodes. Zelfs toen een blanke minderheidsregering in 1965 eenzijdig de onafhankelijkheid uitriep, bleef de naam Rhodesië gehandhaafd.
Na een langdurige gewapende bevrijdingsstrijd en het bereiken van universeel kiesrecht verwierf het land in april 1980 zijn internationaal erkende onafhankelijkheid. Het land werd direct hernoemd naar Zimbabwe. Die naam is ontleend aan het Shona-begrip Dzimba-dza-mabwe, wat ‘grote stenen huizen’ betekent. Het verwijst trots naar de monumentale middeleeuwse stenen ruïnes van Groot-Zimbabwe, een krachtig symbool van Afrikaanse beschaving lang voor de komst van Europese kolonisten.
11. Belarus (in de volksmond Wit-Rusland)
Direct na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in september 1991 verklaarde het parlement in Minsk dat de officiële staatsnaam van het onafhankelijke land ‘Belarus’ luidt. De regering verzocht andere landen met klem om de letterlijke vertaling van ‘Wit-Rusland’ of ‘Weißrussland’ niet langer te hanteren.
De historische term ‘Rus’ verwijst immers niet naar de moderne buurstaat Rusland, maar naar het middeleeuwse vorstendom van het Kievse Rijk (het Kievse Roes). Door consequent vast te houden aan Belarus wil het land zijn soevereine culturele en taalkundige identiteit loskoppelen van Moskou. Hoewel in het Nederlands de benaming Wit-Rusland hardnekkig standhoudt in de volksmond, gebruiken diplomatieke instanties en de Europese Unie tegenwoordig standaard de aanduiding Belarus.
Reageren