Top 10 Zwaarste Aardbevingen (Sinds 1900)

Onze planeet lijkt onder onze voeten misschien onverwoestbaar, maar de aardkorst bestaat uit gigantische tektonische platen die onophoudelijk in beweging zijn. Deze lithosfeerplaten schuiven langs elkaar, botsen frontaal of duiken in diepe troggen onder elkaar weg. Wanneer de wrijvingsweerstand het na decennia of eeuwen van spanningsopbouw plotseling begeeft, trilt de aarde met ontzagwekkende energie.

Om die vrijgekomen kracht exact vast te leggen, hanteren seismologen de momentmagnitudeschaal (Mw). Omdat deze schaal logaritmisch is berekend, resulteert elke toename met één heel getal in een toename van ongeveer 32 keer zoveel seismische energie. Een beving van 9,0 Mw ontketent dus ruim dertig keer zoveel energie als een beving van 8,0 Mw. Dit zijn de krachtigste aardbevingen die sinds het begin van de moderne instrumentele registraties wereldwijd zijn gemeten.

10. Assam-Tibet (1950): 8,6 Mw

In de zomer van 1950 beefde de aarde in het grensgebied van India en Tibet met verwoestende gevolgen. In tegenstelling tot de meeste zware aardschokken ontstond deze beving niet op de oceaanbodem, maar diep in het binnenland door de frontale botsing tussen het Indische subcontinent en de Euraziatische plaat.

De enorme schok veroorzaakte ongekende bergstortingen die rivieren zoals de Subansiri blokkeerden. Toen deze natuurlijke dammen dagen later bezweken, vaagde het vloedwater tientallen dorpen weg. Er vielen ruim 1.500 doden. Seismografen over de hele wereld sloegen op hol; zelfs in Noorwegen waren de uitslagen nauwelijks binnen de schaalverdeling te houden.

Volgens de gegevens van de Amerikaanse geologische dienst (USGS) deelt deze beving haar score van 8,6 Mw overigens met twee latere giganten bij Sumatra: de verwoestende Nias-beving van maart 2005 (ruim 1.300 doden) en de zeldzame horizontale breukbeving voor de kust van Atjeh in april 2012, de krachtigste zogeheten strike-slip-beving die ooit is geregistreerd.

9. Aleoeten, Alaska (1946): 8,6 Mw

Op 1 april 1946 scheurde de zeebodem bij de Aleoeten-eilanden open. Hoewel de trillingen aan land al hevig waren, bleek vooral de resulterende tsunami vernietigend. Op Unimak Island werd de massieve vuurtoren van Scotch Cap, gebouwd uit gewapend beton op veertien meter boven zeeniveau, volledig van de rotsen geslagen door een vloedgolf van bijna veertig meter hoogte. Alle vijf de bemanningsleden kwamen om.

De vloedgolf raasde vervolgens met de snelheid van een passagiersvliegtuig over de Grote Oceaan en verwoestte uren later de haven van Hilo op Hawaï, waar 159 mensen verdronken. Deze ramp vormde het startpunt voor de oprichting van het Pacific Tsunami Warning Center. In hetzelfde breukgebied vond elf jaar later (in maart 1957 bij de Andreanof Islands) overigens een vergelijkbare beving van 8,6 Mw plaats.

8. Rat Islands, Alaska (1965): 8,7 Mw

De tektonisch actieve boog rond Alaska werd op 4 februari 1965 opnieuw opgeschrikt door een megabevingsgolf, ditmaal ter hoogte van de Rat Islands. Over een lengte van zeshonderd kilometer schoof de Pacifische plaat schoksgewijs onder de Noord-Amerikaanse plaat.

De beving stuwde een tsunami van tien meter hoog over Shemya Island. Omdat het gebied vrijwel uitsluitend uit onbewoonde toendra en enkele militaire radarposten bestond, bleef het aantal slachtoffers uiterst beperkt. Seismologische analyses wezen uit dat het fenomeen in feite bestond uit drie afzonderlijke breukprocessen die elkaar binnen enkele minuten opvolgden.

7. Ecuador-Colombia (1906): 8,8 Mw

Vlak voor de noordkust van Ecuador en Colombia vond op 31 januari 1906 een van de vroegst gedocumenteerde megathrust-bevingen plaats. De oceanische Nazca-plaat dook hier met immense kracht onder het Zuid-Amerikaanse continent.

De daaropvolgende vloedgolf verwoestte kustplaatsen tussen Tumaco en Guayaquil en eiste naar schatting tussen de 500 en 1.500 levens. De deining stak ongehinderd de Stille Oceaan over: tot in San Francisco, Hawaï en Japan maten getijdenstations uren later nog aanzienlijke schommelingen in de waterstand.

6. Bio-Bio, Chili (2010): 8,8 Mw

In de vroege ochtend van 27 februari 2010 schudde centraal Chili bijna drie volle minuten lang. Het epicentrum lag voor de kust van de regio’s Maule en Biobío, waardoor circa 80 procent van de Chileense bevolking direct werd getroffen in steden als Concepción en Santiago.

De aardschok wekte een tsunami op die lokale kustdorpen overspoelde en leidde tot waarschuwingen in ruim vijftig landen rond de Stille Oceaan. Dat het aantal doden met 525 slachtoffers relatief laag bleef voor een schok van deze omvang, was te danken aan de strenge bouwvoorschriften die Chili na eerdere rampen had ingevoerd. De economische schade was gigantisch en bedroeg circa dertig miljard dollar.

5. Kamtsjatka, Rusland (1952): 9,0 Mw

Het afgelegen schiereiland Kamtsjatka in het Russische Verre Oosten vormde in november 1952 het toneel van de eerste beving uit de geschiedenis waarbij een magnitude van 9,0 werd berekend. Langs de diepe Koerilentrog vond een kolossale verschuiving van de zeebodem plaats.

De resulterende tsunami trof vooral de stad Severo-Koerilsk op de naburige Koerilen-eilanden keihard: veel overlevenden van de eerste golf keerden terug naar het havengebied om bezittingen te verzamelen, waarna een veel hogere tweede golf hen verraste. Ruim 2.300 van de zesduizend inwoners vonden de dood. De Sovjet-autoriteiten hielden de omvang van de ramp ten tijde van de Koude Oorlog jarenlang geheim.

4. Tōhoku, Japan (2011): 9,1 Mw

De zeebeving ten oosten van Sendai geldt als de zwaarste aardschok in de Japanse geschiedenis. Op 11 maart 2011 verschoof de zeebodem over een breedte van honderden kilometers tot wel vijftig meter horizontaal en tien meter verticaal, met een verwoestende vloedgolf tot gevolg die op sommige locaties hoogtes van bijna veertig meter bereikte.

De vloedgolf overspoelde de zeedijken van de kerncentrale Fukushima Daiichi, zette de noodaggregaten blank en leidde tot een meltdown in drie reactoren. Meer dan 18.000 mensen kwamen om het leven of raakten vermist. De geografische impact was ongekend: delen van de noordoostelijke kustlijn van Japan daalden blijvend met een meter, terwijl het hoofdeiland Honshu enkele meters naar het oosten werd geduwd.

3. Sumatra, Indonesië (2004): 9,1 Mw

Op Tweede Kerstdag 2004 scheurde langs de Soenda-boog voor de noordwestkust van Sumatra de oceaanbodem open over een lengte van ruim 1.300 kilometer. De breuk hield bijna tien minuten aan, de langste duur die ooit bij een aardschok is waargenomen. De aarde trilde zo intens dat onze planeet meetbaar van haar as wiebelde.

Zonder waarschuwingssysteem in de Indische Oceaan overspoelden de daaropvolgende vloedgolven binnen enkele uren de kusten van Indonesië, Thailand, Sri Lanka, India en zelfs de kusten van Somalië. Ruim 227.000 mensen vonden de dood. De catastrofe zette de internationale gemeenschap ertoe aan om versneld een compleet boeien- en waarschuwingsnetwerk rond de Indische Oceaan aan te leggen.

2. Prince William Sound, Alaska (1964): 9,2 Mw

Op Goede Vrijdag 1964 werd Alaska getroffen door de zwaarste aardschok uit de Noord-Amerikaanse geschiedenis. Bijna vierenhalve minuut lang golfde de bodem. In Anchorage zakten complete woonwijken langs instabiele kleilagen weg en spleten boulevards in tweeën.

Onderzeese afschuivingen veroorzaakten lokale vloedgolven die havenplaatsen als Valdez en Seward wegvaagden. Omdat Alaska destijds uiterst dunbevolkt was en scholen en kantoren wegens de feestdag gesloten waren, bleef het dodental beperkt tot 139. Wetenschappelijk was de beving grensverleggend: de veldonderzoeken leverden het doorslaggevende bewijs voor het bestaan van megathrust-zones en bezorgden de theorie van de platentektoniek haar definitieve erkenning.

1. Valdivia, Chili (1960): 9,5 Mw

De zwaarste aardschok die sinds het begin van de moderne seismometrie is vastgelegd, trof op 22 mei 1960 het zuiden van Chili. Langs de Peru-Chilitrog schoof een breukzone van bijna duizend kilometer lengte over elkaar, waarbij energie vrijkwam die duizenden atoombommen overtrof.

In Chili veranderde het landschap ingrijpend: kustlijnen daalden tot twee meter onder zeeniveau en rivieren overstroomden complete valleien. De resulterende tsunami stak met zeshonderd kilometer per uur de oceaan over; vijftien uur later vielen er 61 doden in Hilo (Hawaï) en een etmaal later stierven honderden mensen in Japan en de Filipijnen. Het totale dodental in Chili wordt geschat tussen de 1.600 en 6.000, een aantal dat relatief bescheiden bleef omdat krachtige voorschokken daags tevoren al veel inwoners uit hun huizen hadden verdreven.