De meesten van ons kennen de Noorse goden Odin, Thor en Loki al, bijvoorbeeld uit de recente Thor-films, of via andere bronnen zoals de Avengers-films. Andere bekende goden uit de Scandinavische mythologie zijn bijvoorbeeld de vrouw van Odin, Frigg, en Freya, de godin van vruchtbaarheid. Maar er zijn ook een aantal goden die in de mythologische verhalen uit die tijd worden beschreven, maar op een of andere manier nooit de naamsbekendheid hebben gekregen van hun collega-goden.
De populariteit van de verschillende Scandinavische goden van tegenwoordig weerspiegelt ruwweg hun populariteit in hun eigen tijdperk. Ook toen was Odin, de oppergod, een van de belangrijkste figuren, en ook Thor was een populair figuur. Deze verhouding gold echter niet voor alle goden. Loki was namelijk geenszins populair, men probeerde hem juist te vermijden. Destijds waren de goden er voornamelijk voor belangrijke situationele gebeurtenissen in het leven. Wanneer je op zee was en er een storm aankwam, was het bijvoorbeeld veel voordeliger om te offeren aan de zeegod Njord of Aegir, of zijn gemaal Ran en haar dochters. Wanneer je een krijger was, dan had je vaak Odin als favoriete god, terwijl Thor eigenlijk veel populairder was onder de boeren en de werkende man, want Thor is namelijk helemaal niet de god van oorlog, maar van de donder en op kleinere schaal van gevechten. Tyr is de god van de oorlog. Hem komen we zo nog tegen.
Wat hieruit blijkt, is dat je als praktiserende Viking baat had bij het weten welke god bij welke situatie hoorde, en welke goden van toepassing waren in welke omgeving. Er waren echter een hoop goden voor een breed scala aan situaties, dus het was niet zomaar een simpele keuze tussen Odin, Thor of Loki. Met alleen die drie kwam je er niet in het dagelijks leven.
We willen de moderne Viking dan ook een handje helpen met deze lijst. We hebben een tiental minder bekende Scandinavische goden bijeengeraapt en hieronder beschreven. Er zit geen echte volgorde van onbekendheid in, de volgorde is compleet arbitrair, behalve dat deze goden in principe vaak onbekend zijn bij het grote publiek.
Voordat we beginnen nog een korte toelichting op het Noorse pantheon: er zijn twee “soorten” goden, de Aesir en de Vanir. Odin en zijn kameraden zijn van de Aesir, maar in het begin der tijden hadden zij een oorlog met een andere goddelijke stam, de Vanir. Om die oorlog te beëindigen werd er een vredesverbond gesloten, en om het te bekrachtigen werden aan weerszijden goden uitgewisseld. Een aantal goden dankt hun specialiteit, en soms zelfs hun bestaan, aan dit vredespact.
10. Hoenir de Stille
Hoenir is vooral bekend om zijn onvermogen om beslissingen te maken. Hij wordt in de bronnen vaak omschreven als een reisgenoot en vertrouweling van Odin, en sommige onderzoekers denken dat hij eigenlijk een andere naam is voor Vili, een van Odins broers, al is dat verre van zeker: de Oudnoorse bronnen zijn op dit punt tegenstrijdig. Hoenir is een van de Aesir-goden die als garantie voor vrede aan de Vanir wordt overgedragen. Samen met een andere god, Mimir, werd hij naar Vanaheim gestuurd, het rijk van de Vanir. Vanwege zijn komaf kreeg Hoenir daar een leiderschapspositie, maar hij bakte er niet veel van. Hij kon simpelweg nooit beslissen. De Vanir kwamen er namelijk snel achter dat hij behoorlijk besluiteloos was, en dat hij eigenlijk alle beslissingen baseerde op Mimirs advies.
Wellicht vanwege zijn besluiteloosheid staat Hoenir bekend als een van de goden van de stilte. Hij is blijkbaar zo stil geweest dat hij zijn eigen bekendheid niet heeft kunnen bevorderen, want bijna niemand tegenwoordig heeft van hem gehoord. Overigens is hij wel een van de goden die Ragnarok overleeft. Ragnarok is het einde der tijden, wanneer de goden in een laatste strijd met de reuzen op epische wijze bijna allemaal omkomen, en de wereld herboren wordt. Dan blijkt de stille besluiteloosheid van Hoenir toch een gunstige eigenschap te zijn.
9. Mimir de Wijze
Mimir was een van de Aesir-goden, en samen met Hoenir een van de uitwisselingsgoden die naar Vanaheim reisden en daar voorspoedig leefden, totdat Mimirs hoofd van zijn lichaam werd gescheiden. Toen de Vanir in de gaten kregen dat Hoenir een draaikont was die niet wist wat hij wilde, en al zijn advies bij Mimir haalde, werden de Vanir boos, ze voelden zich wellicht verraden door de Aesir, die beloofd hadden de beste goden als gijzelaars te sturen en vervolgens een minkukel als Hoenir weggaven, en zodoende onthoofdden ze Mimir. Waarom Mimir en niet Hoenir? Simpel: Hoenir was, ondanks zijn onkunde, een naast familielid van Odin, en zulke dingen doe je nu eenmaal niet. Mimir stond veel losser van Odin, en het was dus makkelijker om de frustratie op hem te uiten.
De meeste stervelingen zouden door onthoofding toch enigszins belemmerd zijn, maar Mimir had er geen last van. Hij was immers de god van de kennis. Daarnaast zorgde Odin ervoor dat hij na de onthoofding Mimirs hoofd terugkreeg van de Vanir, zodat hij het kon beheksen en voor later gebruik kon bewaren. Zo blijft Mimir tot Ragnarok een adviserend hoofd voor Odin en de Aesir. Mimir had als god van wijsheid de Mimisbrunnr tot zijn beschikking, ofwel de “bron van Mimir”. Het water uit deze bron schonk de drinker ervan wijsheid en een glimp van de toekomst. Het verhaal wil dat Odin, altijd belust op meer kennis, één van zijn ogen heeft opgeofferd aan Mimir om uit de bron te mogen drinken.
8. Gefion, de dame met de ploeg
Gefion is een godin die met vruchtbaarheid en landbouw wordt geassocieerd. Dat valt op te maken uit haar symbool, de ploeg. In de saga’s stuurt Odin Gefion erop uit om meer land te vinden. Ze bezoekt een grote Zweedse koning genaamd Gylfi en maakt een deal met hem: ze mag zoveel land hebben als ze in 24 uur kan beploegen met behulp van vier ossen. Gylfi ziet het risico hiervan niet en stemt toe, waarop Gefion snel langswipt bij de reuzen in Jotunheim. Hier wordt het verhaal opmerkelijk, want Gefion krijgt namelijk snel vier zonen met een van de reuzen, en verandert deze in ossen. Met de reuzenossen ploegt Gefion zo’n grote voor dat deze volloopt met water. Tegenwoordig is dit de grote inham Mälaren in de Zweedse provincie Stockholm, terwijl de losgeploegde grond het Deense eiland Sjælland zou vormen.
Tevreden met het werk van die dag trekt Gefion zich terug naar Sjælland, en raakt uiteindelijk verstrengeld in een relatie met Skjöld, een van de zonen van Odin. Ze krijgen nog een handvol zonen, en ditmaal verandert ze hen niet in ossen. Sterker nog, deze zonen vormen volgens de mythen het Deense koningshuis. De naam Gefion wordt weleens in verband gebracht met een woord voor “maagdelijke”, waardoor ze in latere overleveringen ook wel als godin van de maagdelijkheid wordt gezien. Dat past wat ongemakkelijk bij haar oorspronkelijke verhaal, dat haar veel duidelijker neerzet als vruchtbaarheidsgodin: maagden krijgen doorgaans geen zonen, laat staan dat ze die in ploegossen veranderen.
7. Tyr, de eenhandige
Tyr is dé god van de oorlog. Hij wordt vaak verward met Odin of Thor, maar wanneer het om grootschalige machtsstrijd gaat, is het eigenlijk Tyr die de eer verdient. Daarnaast is Tyr een moedige god, en hij mist een hand. Hoe dat komt?
Loki, tegenwoordig vooral bekend als het personage van Tom Hiddleston, had onder meer een aantal opmerkelijke kinderen. Een daarvan is Fenrir, een enorme, reusachtige wolf. De goden waren bezorgd dat Fenrir bloeddorstige vernietiging zou verspreiden, en besloten hem vast te binden. Na een aantal kabels en touwen te hebben geprobeerd, leek het onmogelijk om de wolf te binden, totdat er een magisch koord werd gesmeed uit onmogelijke dingen zoals de wortels van een berg, de baard van een vrouw en het geluid van een sluipende kat. De goden daagden Fenrir uit om dit koord te breken, gewoon voor de lol. Fenrir rook lont en eiste dat een van de goden zijn hand in zijn muil legde als garantie dat ze hem zouden loslaten als hij het koord niet gebroken kreeg. Dappere Tyr stapte naar voren en legde zijn arm in de muil van het beest. Fenrir kreeg het magische koord inderdaad niet gebroken, en de goden waren tevreden: eindelijk was de wolf voorgoed gebonden. Als wraak voor de gemene truc beet Fenrir echter de hand van Tyr af. Daarom wordt Tyr altijd afgebeeld als eenhandige krijger.
6. Sigyn, de trouwste
Volledig in de schaduw van de onberekenbare, oproerkraaiende Loki staat zijn officiële gemalin, Sigyn. Ze wordt nauwelijks genoemd in de Noordse mythologie, behalve in het verhaal dat vertelt hoe Loki, wanneer hij het uiteindelijk echt te bont heeft gemaakt, aan een steen wordt geketend, met een slang boven zijn hoofd wier gif voortdurend op hem druipt. Sigyn is de enige onder de goden die medelijden heeft met Loki, en om haar man de gruwelijke marteling te besparen, houdt zij tot het einde der dagen een grote kom boven zijn hoofd, zodat het gif daarin valt.
Een schaal is echter maar een schaal, en zodoende raakt de kom eens in de zoveel tijd vol. Dan moet Sigyn de kom legen in een nabijgelegen stroompje, en op dat moment drupt het gif weer op Loki. Hij rukt en trekt dan zo hard aan zijn ketenen van pijn, dat de hele wereld beeft. Dit kennen wij stervelingen ook wel als het fenomeen aardbeving.
5. Vidar, de zwijgende wreker
Stille wateren, diepe gronden, zo gaat het gezegde, en dat geldt ook voor Vidar, die ook wel de bijnaam “de Stille God” heeft. Nog een stille god dus, blijkbaar werd verlegenheid in het oude Scandinavië niet erg gewaardeerd, maar zwijgzaamheid gecombineerd met daadkracht juist wel.
Vidar zegt nooit een woord, maar dat maakt hem niet minder een man van daden. Zijn enige doel in het leven is het doden van Fenrir. Hij heeft daar een goede reden voor: de voorspelling luidt namelijk dat Fenrir tijdens Ragnarok Vidars vader Odin zal verslinden. Vidar krijgt uiteindelijk zijn wraak door met één voet de onderkaak van Fenrir tegen de grond te houden, en vervolgens met zijn zwaard door het gehemelte van de reuzenwolf te boren. En dat alles zonder één woord te zeggen. Vidar draagt, als bescherming tegen de vlijmscherpe tanden van Fenrir, een schoen met een enorme leren zool. De mythe wil dat deze zool gemaakt is van de leerresten die mensen door de eeuwen heen hebben weggegooid.
4. Sol, de vluchtige zonnegodin
In de meeste mythologieën is de god of godin van de zon een van de belangrijkste figuren. Dat is niet het geval in de Scandinavische mythologie, waar Sol, de zonnegodin, nauwelijks in de verhalen voorkomt. Sol wordt achtervolgd door een wolf genaamd Sköll, en dat verklaart volgens de mythe waarom de zon van oost naar west trekt over de loop van een dag: het is Sol die op de vlucht is. Hetzelfde geldt voor haar broer Mani, de maan, die op zijn beurt achtervolgd wordt door de wolf Hati.
Sol heeft een grote kar die getrokken wordt door twee paarden genaamd “vroege vogel” en “heel snel”, toepasselijke namen voor iemand die van dageraad tot zonsondergang op de vlucht is. Er zijn volgens de overlevering historische momenten geweest waarop Sol toch even wordt ingehaald door Sköll: dat noemen we een zonsverduistering. Tot nu toe weet ze echter steeds te ontkomen. Wanneer Ragnarok eindelijk aanbreekt, zullen zowel Sol als Mani wel door Sköll en Hati worden ingehaald, en zal er een lange duisternis vallen. Maar voorlopig blijft Sol nog een tijdje vluchten.
3. Hermod, de boodschapper
Niet te verwarren met Hermes, de boodschappergod van de Grieken. Toen Loki, voor de lol, de geliefde god Baldur had laten ombrengen, zat iedereen behalve Loki in zak en as. Hermod, in sommige bronnen een zoon van Odin, kreeg na de dood van Baldur de nobele taak om af te dalen naar de onderwereld en om Baldurs leven te pleiten. De godin van de onderwereld, Hel, dochter van Loki, gaf Hermod toestemming om zijn broer mee terug te nemen, op voorwaarde dat ieder levend wezen op aarde oprecht bedroefd was en om de dood van Baldur treurde.
Vol goede moed gingen Hermod en zijn moeder op zoek naar alle levende wezens, en samen vroegen ze iedereen om te huilen om de dood van Baldur. Merkwaardig genoeg wordt er ook melding gemaakt van huilende stenen, die blijkbaar ook “levend” genoeg waren om mee te tellen. Eén wezen echter, de reuzin Thökk, weigerde. Het verhaal suggereert dat Loki zich in het geheim had vermomd als Thökk om de wederopstanding van Baldur alsnog te dwarsbomen. Hermod faalde dus in zijn missie, en Baldur bleef in de onderwereld tot het einde der tijden. Een troost heeft hij wel: hij is een van de weinige goden die Ragnarok overleeft.
2. Elli, het reuzenwijf
Elli draagt de bijnaam het reusachtige oude wijf. Ze is sterk genoeg om Thor uit te dagen, en te verslaan, in een worstelwedstrijd. Maar laten we eerlijk zijn: er zat een addertje onder het gras bij die match. Hoewel Elli in het verhaal wordt voorgesteld als de zwakste inwoner van het reuzenland Utgard, blijkt ze bij nader inzien de personificatie van ouderdom te zijn, en niemand wint van de ouderdom. Zelfs Thor niet.
1. Kvasir, de wijze uit speeksel geboren
Op nummer 10 stond Hoenir en op nummer 9 Mimir, en met hen introduceerden we de strijd tussen de Aesir en de Vanir. Kvasir was samen met Hoenir en Mimir deel van de uitwisselingsgoden, maar was daarnaast ook zelf een creatie van deze vrede. Als bevestiging van de overeenkomst spuugden zowel de Vanir als de Aesir in een kom, en van het speeksel in deze kom maakte Odin de god Kvasir. Zijn naam betekent dan ook, in het Oudnoors, iets in de richting van speeksel of gegist sap.
In essentie is Kvasir dus een mix van alle goden die die dag aanwezig waren. Hij heeft dan ook een opmerkelijke combinatie van eigenschappen, maar is vooral erg wijs, en dat is niet per se een garantie voor een lang leven in de Noorse mythologie. Kvasir wordt niet lang na zijn ontstaan vermoord door twee dwergen die zijn bloed willen bemachtigen. Ze mengen zijn bloed met honing en creëren zo de Mede van Inspiratie, de drank die wijsheid en dichterlijk talent overbrengt op wie ervan drinkt. Odin was uiteraard de eerste in de rij om het te proeven.
De lijst met minder bekende goden is nog lang niet compleet, maar deze tien waren een leuke greep uit de ruime collectie. En hoewel sommige verhalen in mythologische verhalen, Scandinavische of welke dan ook, soms erg fantastisch en absurd in onze oren klinken, gaat het niet om de letterlijke betekenis, maar om de figuurlijke. Hoe langer je in die tijd moest nadenken over die betekenis, hoe beter het verhaal was, want om de lange, saaie nachten door te komen had je veel meer aan een verhaal dat je nog een uur of twee langer bezighield dan de verteller nodig had om het te vertellen. Dat maakt de verhalen zelf niet minder vreemd.
Vergelijkbare Top 10 Lijstjes
- Ragnar Lodbrok Weetjes – De ster van Vikings
- 10 Beroemde Noorse Goden
- 10 Beroemde Vikingen uit de geschiedenis
- 10 Scandinavische Namen: Moderne Vikingnamen uit de oudheid
Reageren