De Spaanse cinema heeft een geheel eigen signatuur binnen de wereldfilm. Waar de filmgeschiedenis decennialang werd gevormd onder de strikte censuur van het Franco-regime, vonden filmmakers inventieve manieren om via surrealisme, zwarte humor en beklemmende allegorieën maatschappijkritiek te leveren. Na de overgang naar de democratie ontplofte de creatieve vrijheid met kleurrijke komedies, grensverleggende melodrama’s en later een golf van internationaal gelauwerde thrillers en psychologische drama’s.
Dit zijn de tien beste Spaanse films aller tijden, gebaseerd op hun historische betekenis, artistieke kwaliteit en blijvende internationale erkenning, afgeteld naar de nummer één.
10. El Orfanato (2007)
Met zijn regiedebuut leverde J.A. Bayona een griezelfilm af die steunt op melancholie en emotie in plaats van goedkope schrikeffecten. Laura keert met haar man en geadopteerde zoon Simón terug naar het verlaten weeshuis waar ze opgroeide, met het plan er een opvangtehuis voor kinderen met een beperking van te maken. Wanneer Simón na een ontmoeting met een onzichtbaar kind met een juten masker spoorloos verdwijnt, verandert haar zoektocht in een beklemmend psychologisch mysterie.
De film werd geproduceerd door Guillermo del Toro en groeide uit tot een van de grootste kaskrakers uit de Spaanse filmgeschiedenis. Belén Rueda draagt het verhaal met een overtuigende vertolking waarin moederliefde, rouw en schuldgevoel de werkelijke motoren van het verhaal vormen.
9. Jamón Jamón (1992)
Regisseur Bigas Luna fileert de Spaanse machocultuur en maatschappelijke klassenverschillen in deze broeierige, erotische tragikomedie. Een rijke moeder keurt de verloving van haar zoon met een fabrieksarbeidster af en huurt een jonge onderbroekenmodel annex amateur-stierenvechter in om de bruid te verleiden. Luna stapelt surrealistische symbolen op elkaar, van hammen en stieren tot zinderende landschappen in Los Monegros, en lanceerde met deze film gelijktijdig de internationale carrières van Penélope Cruz en Javier Bardem.
8. La Isla Mínima (2014)
Het moerasgebied rond de monding van de Guadalquivir vormt het onheilspellende decor voor deze broeierige politiethriller van Alberto Rodríguez. In het najaar van 1980, tijdens de prille en wankele overgangsfase na de dood van dictator Franco, moeten twee rechercheurs uit Madrid de brute moord op twee zussen onderzoeken in een afgelegen Andalusisch dorp.
De kracht van de film schuilt in het diepe contrast tussen de twee speurders: een idealistische jonge democraat en een cynische veteraan met een duister verleden bij de geheime politie van Franco. De adembenemende luchtopnames van het doolhofachtige landschap weerspiegelen de morele verwarring van een land dat zijn verleden nog lang niet heeft verwerkt. De film werd beloond met tien Goya Awards.
7. As Bestas (2022)
Een Frans echtpaar vestigt zich in een half verlaten dorp in Galicië om een ecologische boerderij te beginnen en oude huizen op te knappen. Hun komst wekt echter bittere wrevel bij twee lokale broers, die hopen op een uitkoopregeling van een windmolenbedrijf waar de nieuwkomers fel tegenstemmen. Wat begint met onderhuidse pesterijen in het dorpscafé, escaleert stapsgewijs tot een zenuwslopende confrontatie.
Regisseur Rodrigo Sorogoyen baseerde zijn scenario losjes op een waargebeurd conflict en creëerde daarmee een meedogenloos spannende thriller over vreemdelingenhaat, isolationisme en de kloof tussen stad en platteland. De film won negen Goya’s en de Franse César voor beste buitenlandse film.
6. Mar Adentro (2004)
Alejandro Amenábar verfilmde het waargebeurde levensverhaal van Ramón Sampedro, een zeeman uit Galicië die na een duikongeluk bijna dertig jaar lang vanaf zijn nek verlamd op bed lag. Sampedro voerde een jarenlange juridische en publieke strijd voor zijn recht op een waardige dood via euthanasie. Amenábar vermijdt melodrama en kiest voor een respectvolle, genuanceerde benadering vol levensvreugde en vriendschap. Javier Bardem levert een van de meest indringende acteerprestaties uit zijn loopbaan, waarmee de film bekroond werd met de Oscar voor Beste Buitenlandse Film.
5. Cría Cuervos (1976)
Carlos Saura voltooide Cría Cuervos in de laatste maanden van het leven van Francisco Franco. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de achtjarige Ana, die na het overlijden van haar tirannieke vader en zieke moeder met haar zussen onder toezicht van een kille tante komt te staan. Het meisje trekt zich terug in een eigen belevingswereld waarin het verleden, heden en verbeelding naadloos in elkaar overlopen.
Kindactrice Ana Torrent fascineert met haar grote, vragende blik en geeft gestalte aan een kind dat weigert de volwassen regels te accepteren. De film won de Grand Prix op het Filmfestival van Cannes en werd een symbool voor het ontwaken van Spanje na decennia van politieke beklemming, treffend begeleid door de melancholische pophit “Porque te vas” van Jeanette.
4. Todo sobre mi madre (1999)
Nadat haar zeventienjarige zoon voor haar ogen wordt aangereden door een auto, reist Manuela vanuit Madrid terug naar Barcelona om de vader van de jongen op te sporen: een transgender sekswerker die niets van het bestaan van zijn zoon afwist. Daar raakt ze verzeild in een hechte gemeenschap van actrices, prostituees en een zwangere non.
Met dit ontroerende meesterwerk bereikte Pedro Almodóvar zijn volle artistieke volwassenheid. De film is een warm eerbetoon aan vrouwelijkheid, zusterschap en de kracht om door te gaan na een verwoestend verlies. Almodóvar wisselt pijnlijke tragiek moeiteloos af met scherpe humor en een kleurrijk palet.
De film werd wereldwijd overladen met lof en bekroond met de Oscar voor Beste Buitenlandse Film, de prijs voor Beste Regie in Cannes en zeven Goya Awards.
3. El Verdugo (1963)
Een jonge begrafenisondernemer droomt ervan naar Duitsland te emigreren om automonteur te worden, maar trouwt met de dochter van een bejaarde beul. Om in aanmerking te komen voor een felbegeerd overheidswoningcomplex, stemt hij er schoorvoetend mee in om het ambt van zijn schoonvader over te nemen, in de hoop dat hij nooit daadwerkelijk een executie hoeft uit te voeren. Wanneer er toch een ter dood veroordeelde op hem wacht in Palma de Mallorca, volgt een zwarte komische nachtmerrie.
Regisseur Luis García Berlanga en scenarioschrijver Rafael Azcona leverden met deze macabere klucht een verwoestende aanklacht tegen de doodstraf en de bureaucratische wurggreep van het toenmalige regime. De film omzeilde op miraculeuze wijze de censuur en werd in Venetië bekroond met de FIPRESCI-prijs. In Spaanse filmkringen geldt El Verdugo als het fundament van de nationale filmkunst.
2. Viridiana (1961)
Op uitnodiging van de Spaanse autoriteiten, die hun culturele imago wilden oppoetsen, keerde Luis Buñuel na decennia van Mexicaanse ballingschap terug naar zijn geboorteland om een speelfilm te draaien. Het resultaat was een vileine, surrealistische aanval op christelijke vroomheid en burgerlijke hypocrisie. De jonge novice Viridiana bezoekt vlak voor haar plechtige geloften haar weldoener en oom, waarna een keten van perverse gebeurtenissen haar ertoe aanzet om een groep bedelaars en verschoppelingen onderdak te bieden op het landgoed.
De bedelaars nemen het huis al snel over, uitmondend in een chaotische braspartij die Buñuel meesterlijk ensceneert als een blasfemische parodie op Leonardo da Vinci’s Laatste Avondmaal. De film werd in het geheim naar het filmfestival van Cannes gesmokkeld, waar hij unaniem de Gouden Palm won. Een woedend Vaticaan veroordeelde het werk onmiddellijk, waarna het regime van Franco de film in Spanje verbood en alle kopieën probeerde te vernietigen.
1. El Espíritu de la Colmena (1973)
In een afgelegen Castiliaans dorp in 1940, kort na de afloop van de verwoestende Spaanse Burgeroorlog, reist een mobiele bioscoop langs om James Whales horrorfilm Frankenstein (1931) te vertonen. De zesjarige Ana raakt volkomen gefascineerd door het monster. Wanneer haar oudere zus beweert dat het wezen een ronddolende geest is die in een verlaten schuur in het veld huist, gaat Ana zelf op onderzoek uit en stuit er op een gewonde republikeinse verzetsstrijder.
Víctor Erice creëerde met zijn debuut een zeldzaam verstild en poëtisch portret van een land dat gevangen zit in stilte en collectief trauma. Het honingraatmotief, het amberkleurige herfstlicht en de serene cinematografie van Luis Cuadrado maken van elk shot een schilderij. De film gebruikt de kinderlijke nieuwsgierigheid als een allegorie voor de verloren onschuld van een heel volk.
El Espíritu de la Colmena won de Gouden Schelp op het Filmfestival van San Sebastián en voert vrijwel elke ranglijst van Spaanse filmhistorici aan. Erice toont met minimale dialoog en een ongeëvenaarde visuele kracht wat cinema in haar puurste vorm vermag.
Reageren