Top 10 Grootste Eilanden ter Wereld naar Oppervlakte

Groenland is met een oppervlakte van ruim 2,16 miljoen vierkante kilometer met afstand het grootste eiland ter wereld, op de voet gevolgd door Nieuw-Guinea (circa 786.000 km²) en het tropische Borneo (ruim 743.000 km²).

Waarom ontbreekt Australië in deze ranglijst? In de geografie wordt een eiland gedefinieerd als een landoppervlak dat aan alle kanten door water is omringd, maar kleiner is dan een continent. Omdat Australië geldt als een zelfstandige continentale landmassa, staat het buiten deze telling; zou het wel meedoen, dan zou het met bijna 7,7 miljoen vierkante kilometer direct de ranglijst aanvoeren.

Daarnaast vertekent de klassieke Mercator-kaartprojectie ons wereldbeeld: door de bolling van de aarde lijken arctische eilanden zoals Groenland en Ellesmere op een platte kaart vele malen groter dan tropische eilanden rond de evenaar.

1. Groenland – 2.166.086 km²

Groenland voert met ruime afstand de lijst van eilanden aan en is bijna drie keer zo groot als de nummer twee. Hoewel het eiland geografisch en tektonisch deel uitmaakt van het Noord-Amerikaanse continent, is het staatkundig en historisch verbonden met Europa als autonoom land binnen het Koninkrijk Denemarken.

Ongeveer tachtig procent van het reusachtige landoppervlak ligt bedekt onder een permanente ijskap die op sommige plekken een dikte van meer dan drieduizend meter bereikt. Met ongeveer 57.000 inwoners, van wie het merendeel tot de inheemse Inuit behoort, is Groenland het dunst bevolkte territorium op aarde. De bevolking woont uitsluitend in ijsvrije kustplaatsen en diepe fjorden in het zuidwesten, met Nuuk als moderne maar uiterst compacte hoofdstad.

2. Nieuw-Guinea – 785.753 km²

Ten noorden van Australië ligt Nieuw-Guinea, het grootste eiland van het zuidelijk halfrond. Het eiland wordt gekenmerkt door een kaarsrechte staatkundige scheidslijn op de 141e meridiaan: de westelijke helft behoort toe aan Indonesië (opgedeeld in meerdere Papoease provincies), terwijl het oostelijke deel de soevereine staat Papoea-Nieuw-Guinea vormt.

Nieuw-Guinea is een van de biologisch en linguïstisch meest gevarieerde plekken op onze planeet. In de ontoegankelijke bergvalleien en dichte tropische regenwouden worden naar schatting meer dan duizend verschillende inheemse talen gesproken. Dwars over het eiland loopt een ruige bergketen met toppen van bijna vijfduizend meter hoog, waaronder de Puncak Jaya; een van de zeldzame bergtoppen nabij de evenaar waar gletsjers te vinden zijn.

3. Borneo – 743.330 km²

Borneo is een topografisch unicum: het is het enige eiland ter wereld waarvan het grondgebied wordt gedeeld door drie verschillende landen. Het grootste deel (ongeveer 73 procent) vormt het Indonesische Kalimantan. Het noordelijke deel bestaat uit de Maleisische deelstaten Sabah en Sarawak, terwijl het steenrijke ministaatje Brunei als kleine enclave aan de noordwestkust ligt.

Het regenwoud van Borneo is naar schatting 130 miljoen jaar oud, waarmee het twee keer zo oud is als het Amazonegebied. Dit oeroude ecosysteem biedt onderdak aan zeldzame diersoorten zoals de Borneose orang-oetan, de neusaap en de dwergolifant. Tegelijkertijd staat het eiland symbool voor zware ecologische druk door grootschalige ontbossing en de aanleg van uitgestrekte palmolieplantages. In het oosten van het eiland bouwt Indonesië momenteel aan zijn nieuwe administratieve hoofdstad Nusantara.

4. Madagaskar – 587.041 km²

Gelegen in de Indische Oceaan voor de kust van Mozambique vormt Madagaskar een wereld op zichzelf. Doordat het landschap zich zo’n 88 miljoen jaar geleden afsplitste van de prehistorische landmassa van het Indiase subcontinent, heeft de evolutie er in volkomen isolatie haar gang kunnen gaan. Ruim negentig procent van alle zoogdieren, reptielen en planten op het eiland is nergens anders ter wereld te vinden.

Naast de wereldberoemde maki’s (lemuren) en monumentale baobabbomen kent Madagaskar een boeiende menselijke geschiedenis. De bevolking stamt deels af van vroege zeevaarders uit Zuidoost-Azië die de Indische Oceaan overstaken en zich mengden met Afrikaanse migranten. Ondanks de uitzonderlijke ecologische rijkdom kampt het eiland met grote economische armoede, waardoor zwerflandbouw en illegale kap van kostbare houtsoorten de unieke natuur ernstig bedreigen.

5. Baffineiland – 507.451 km²

Met een oppervlakte van ruim een half miljoen vierkante kilometer is Baffineiland het grootste eiland van Canada en het op één na grootste van het Noord-Amerikaanse continent. Gelegen in het territorium Nunavut is het eiland vernoemd naar de zeventiende-eeuwse Britse navigator William Baffin, die tevergeefs zocht naar de Noordwestelijke Doorvaart.

Ondanks zijn immense oppervlakte telt het arctische eiland slechts circa 13.000 inwoners, van wie het leeuwendeel uit Inuit bestaat. De nederzetting Iqaluit, gelegen aan Frobisher Bay, fungeert als de administratieve hoofdstad van Nunavut. Het landschap wordt gekenmerkt door diepe fjorden en torenhoge granieten pieken. De beroemde Mount Thor bezit met 1.250 meter de hoogste zuiver verticale rotswand ter wereld, wat het een iconische bestemming maakt voor extreme bergbeklimmers.

6. Sumatra – 473.481 km²

Sumatra is het grootste eiland dat volledig binnen de grenzen van Indonesië ligt. Het eiland strekt zich diagonaal uit over de evenaar en vormt met de Straat van Malakka aan de noordoostzijde een van de drukste maritieme verkeersaders ter wereld. In het Sanskriet werd het eiland vroeger ‘Suvarnadvipa’ genoemd, wat letterlijk vertaald ‘Eiland van Goud’ betekent vanwege de rijke afzettingen van edelmetalen.

Het eiland telt ruim 58 miljoen inwoners en herbergt spectaculaire vulkanische natuur. Het Tobameer in het noorden is de grootste vulkanische caldera ter wereld, ontstaan door een gigantische supervulkaanuitbarsting zo’n 74.000 jaar geleden. De dichte tropische bergwouden van het Barisan-gebergte vormen het laatste toevluchtsoord voor ernstig bedreigde diersoorten zoals de Sumatraanse tijger, de Sumatraanse neushoorn en de Sumatraanse olifant.

7. Honshu – 225.800 km²

Honshu is het hoofdeiland van Japan en herbergt het economische, culturele en industriële hart van het land. Hoewel het qua oppervlakte de zevende plek inneemt, is het na het Indonesische Java het volkrijkste eiland ter wereld. Er wonen ruim 103 miljoen mensen, wat neerkomt op meer dan tachtig procent van de gehele Japanse bevolking.

Het eiland vertoont een scherp geografisch contrast. Het bergachtige binnenland, doorkruist door de Japanse Alpen en gedomineerd door de iconische besneeuwde kegel van Mount Fuji (3.776 meter), is grotendeels onbewoond. Hierdoor is de bevolking samengepakt op de smalle kustvlaktes. De megalopolis Groot-Tokio vormt aan de oostkust de grootste aaneengesloten stedelijke agglomeratie op aarde, terwijl historische steden zoals Kyoto en Hiroshima eveneens op Honshu liggen.

8. Victoria-eiland – 217.291 km²

Diep in de Canadese Arctische Archipel ligt Victoria-eiland, verdeeld over het territorium Nunavut en de Northwest Territories. Het eiland is vernoemd naar de Britse koningin Victoria en is qua oppervlakte groter dan Groot-Brittannië, maar kent een volstrekt tegenovergesteld leefklimaat.

Er wonen slechts ongeveer 2.200 mensen op het eiland, voornamelijk geconcentreerd in de twee kustdorpen Cambridge Bay en Ulukhaktok. De bodem is vrijwel permanent bevroren door permafrost en de wateren zijn het grootste deel van het jaar bedekt met pakijs. Een bijzonder topografisch weetje is dat het eiland bezaaid is met duizenden gletsjermeren die op hun beurt weer eilandjes bevatten; hier bevindt zich zelfs het grootste eiland binnen een meer op een eiland ter wereld.

9. Groot-Brittannië – 209.331 km²

Groot-Brittannië is het grootste eiland van het Europese continent en wordt door het Nauw van Calais en de Noordzee gescheiden van het vasteland. Het landoppervlak van het eiland zelf beslaat ruim 209.000 vierkante kilometer; de vaak genoemde 218.000 vierkante kilometer is inclusief omliggende eilandgroepen zoals de Hebriden, de Orkneyeilanden en Shetland.

Het eiland herbergt de drie samenstellende naties Engeland, Schotland en Wales, die samen met Noord-Ierland het Verenigd Koninkrijk vormen. Met ruim 65 miljoen inwoners is het na Java en Honshu het op twee na dichtstbevolkte grote eiland ter wereld. Het landschap varieert van de dichtbevolkte vlaktes en wereldstad Londen in het zuidoosten tot de ruige, dunbevolkte Schotse Hooglanden en de bergketens van Snowdonia in Wales.

10. Ellesmere – 196.236 km²

Ellesmere sluit de top tien af en vormt het meest noordelijke punt van de Canadese Arctische Archipel. Gelegen op amper achthonderd kilometer van de geografische Noordpool is dit het op negen na grootste eiland op aarde, met een oppervlakte die bijna vijf keer zo groot is als die van Nederland.

Het eiland is met afstand het dunst bevolkte grote eiland ter wereld: er wonen permanent minder dan 150 mensen. De nederzetting Alert, gelegen aan de noordoostkust, is de noordelijkste permanent bewoonde buitenpost ter wereld en fungeert als militair communicatiestation en weerstation. Het bergachtige landschap van Ellesmere bestaat voor een groot deel uit gletsjervelden, diepe ijsfjorden en poolwoestijnen waar enkel muskusossen, poolwolven en arctische hazen weten te overleven.