Zodra de schemering invalt, worden wereldwijd de telescopen, camera’s en smartphones op de hemel gericht. Vreemde lichtpatronen, schijnbare formatievluchten en zilverachtige schijven prikkelen al decennialang de verbeelding van ooggetuigen. De term ufo (unidentified flying object) betekent echter niets meer dan een vliegend voorwerp dat op dat moment niet geïdentificeerd is.
Onderzoek door meteorologen, astronomen en luchtvaartdeskundigen wijst uit dat het overgrote deel van de meldingen een volstrekt verklaarbare aardse oorsprong heeft. Dit zijn de tien meest voorkomende fenomenen die voor een buitenaards vaartuig worden aangezien.
1. Lenticulaire wolken
Meteorologisch staan ze bekend als altocumulus lenticularis, maar in de volksmond heten ze simpelweg lenswolken of schotelwolken. Deze formaties ontstaan wanneer vochtige lucht over een bergrug of heuvelrug stroomt en in golfbewegingen condenseert. Hierdoor ontstaat een strakke, gladde wolk die opvallend rond of ovaal van vorm is.
Wat de verwarring compleet maakt, is dat lenticulaire wolken vaak stationair lijken. Terwijl de harde wind er dwars doorheen raast, blijft de wolk op exact dezelfde plek boven het bergmassief hangen. Wanneer de ondergaande zon de schotelvormige randen oranje of zilver oplicht, lijkt het voor toeschouwers op de grond alsof een reusachtig ruimteschip roerloos boven de pieken zweeft.
2. De planeet Venus
Na de zon en de maan is Venus het helderste natuurlijke object aan het firmament. Vooral wanneer de buurplaneet laag aan de horizon staat tijdens de ochtend- of avondschemering, leidt haar felle, witte schijnsel tot een stormloop aan meldingen bij sterrenwachten. Doordat voorbijtrekkende wolkenflarden het licht tijdelijk dimmen en atmosferische trillingen de kleur doen fonkelen, lijkt het object plotseling te knipperen of te verdwijnen. Daar komt een optische illusie bij die bekendstaat als autokinese: wie in het donker langdurig naar een stilstaand lichtpunt staart, krijgt door onwillekeurige oogspiertrekkingen het idee dat het punt beweegt, zwenkt of wegschiet. Het hemellichaam wordt dan ook regelmatig aangezien voor een UFO.
3. Bolbliksem
Onder de zeldzame weersverschijnselen is bolbliksem wellicht het meest mysterieuze. Dit weerfenomeen manifesteert zich tijdens zware onweersbuien als een lichtgevende, zwevende bol van plasma of statische elektriciteit, variërend in grootte van een tennisbal tot enkele meters doorsnee.
In tegenstelling tot een gewone bliksemflits kan bolbliksem seconden tot zelfs minutenlang blijven bestaan. De bollen kunnen grillige banen door de lucht beschrijven, door schoorstenen of open ramen naar binnen glijden en soms zelfs met een vliegtuig meebewegen voordat ze geruisloos of met een luide knal oplossen. Dit schijnbaar intelligente bewegingspatroon zorgt ervoor dat ooggetuigen het fenomeen vaak aanzien voor een bestuurde energiebol.
4. Meteoren, kometen en vuurballen
Terwijl een standaard vallende ster slechts een fractie van een seconde oplicht, kunnen zogeheten vuurballen of bolides het landschap secondenlang fel verlichten. Dit zijn grotere stukken ruimtesteen die met tienduizenden kilometers per uur de dampkring binnendringen en door de enorme wrijving verbranden. Ze trekken een lange, pulserende rookpluim achter zich aan, kunnen halverwege met felle flitsen uiteenspatten in meerdere brokstukken en produceren geregeld een groenige of blauwe gloed door verbrandend magnesium en nikkel.
5. Weerballonnen
De verklaring ‘het was een weerballon’ is in de popcultuur uitgegroeid tot een running gag van geheimzinnige overheden, maar meteorologische ballonnen veroorzaken wel degelijk reële verwarring. Wereldwijd worden er dagelijks honderden van deze latex- of folieballonnen opgelaten om atmosferische metingen te doen op hoogtes tot wel dertig kilometer.
Op grote hoogte zet het gas in de ballon door de lagere buitendruk gigantisch uit, waardoor de ballon een enorme doorsnee krijgt. De aangehechte meetapparatuur, zonnepanelen en reflecterende aluminium folie vangen het zonlicht op grote hoogte op lang nadat het op de grond al donker is. Vanwege de ijle windstromingen kunnen ze bovendien met hoge snelheden afdrijven of schijnbaar roerloos stilstaan.
6. Satellieten en Starlink-treinen
Met tienduizenden actieve objecten in een baan om de aarde is het drukker dan ooit in de ruimte. Zodra het International Space Station (ISS) of communicatiesatellieten overvliegen, weerkaatsen hun zonnepanelen het zonlicht richting het aardoppervlak, wat zichtbaar is als een helder lichtpunt dat met constante snelheid en zonder geluid langs de sterren trekt.
Sinds 2019 is daar een nieuw fenomeen bijgekomen: de Starlink-satellieten van SpaceX. Kort na een lancering bewegen deze satellieten op lage hoogte in een strakke, kaarsrechte lijn van tientallen lichtpunten achter elkaar door de lucht, vergelijkbaar met een oplichtend parelsnoer. Dit ongebruikelijke schouwspel leidt bij vrijwel elke lancering tot honderden verontruste telefoontjes naar ufo-meldpunten.
7. Militaire flares en lichtkogels
Tijdens nachtelijke oefeningen boven oefenterreinen of zee werpen gevechtsvliegtuigen geregeld flares (lichtkogels) af, zoals de bekende LUU-2 verlichtingsfakkels. Deze projectielen zijn ontworpen om doelen op de grond fel te verlichten of infraroodraketten te misleiden. Omdat veel van deze fakkels aan kleine parachutes hangen, dalen ze uiterst langzaam en blijven ze minutenlang op dezelfde hoogte zweven. Wanneer meerdere fakkels op een rij worden afgeworpen achter een heuvelrug, wekken de langzaam dovende en ontbrandende vlammen de indruk van een gigantisch, driehoekig moederschip met oranje lichten, zoals in 1997 gebeurde tijdens het befaamde Phoenix Lights incident in de Verenigde Staten.
8. Optische illusies, lensflares en vogels
Een aanzienlijk deel van de hedendaagse ufo-foto’s en -video’s is het resultaat van cameramissers. Wanneer een fel lichtpunt net buiten het beeld valt, weerkaatst de lichtstraal tussen de interne glaselementen van het objectief. Dit leidt tot een zogeheten lensflare: een doorschijnend, cirkelvormig of veelhoekig vlekje op de opname dat precies meebeweegt met de camera.
Daarnaast kunnen alledaagse voorwerpen op grote afstand volkomen onherkenbaar worden. Witte meeuwen of ganzen die op grote hoogte vliegen, kunnen in fel zonlicht een bijna metaalachtige zilveren glans vertonen. Doordat het menselijk brein op grote afstand geen referentiepunt heeft voor formaat of diepte, wordt een voorbijvliegende vogel of een opwaaiend stuk landbouwplastic al snel aangezien voor een gigantische schotel op kilometers afstand.
9. Vliegtuigen met landingslichten
Hoewel een passagierstoestel overdag direct herkenbaar is, verandert het aanzicht ’s nachts drastisch. Wanneer een naderend vliegtuig recht op de waarnemer afvliegt, zijn de knipperende navigatielichten aan de vleugelpunten nauwelijks te onderscheiden. Wat overblijft zijn de krachtige, witte landingskoplampen die recht in de kijkrichting schijnen. Door het ontbreken van een zijwaartse beweging lijkt het object roerloos in de lucht te zweven, terwijl het motorgeluid door tegenwind of afstand pas minuten later hoorbaar wordt.
10. Geheime militaire toestellen en drones
Veel klassieke ufo-golven uit de Koude Oorlog bleken achteraf rechtstreeks gekoppeld aan geheime militaire testprogramma’s. Toestellen zoals het U-2 spionagevliegtuig (dat op voor die tijd ongekende hoogtes van twintig kilometer vloog), de pijlsnelle SR-71 Blackbird en de hoekige F-117 Nighthawk stealth-bommenwerper zagen er zo futuristisch uit dat ooggetuigen en burgerpiloten hun ogen niet konden geloven.
Tegenwoordig zijn het vooral geavanceerde onbemande drones (UAV’s) en experimentele testvliegtuigen rond bases zoals Area 51 die tot speculatie leiden. Drones kunnen haakse bochten maken, verticaal opstijgen en vrijwel stil in de lucht blijven hangen met complexe led-verlichting, waardoor ze voor toeschouwers alle wetten van de traditionele luchtvaart lijken te tarten.
Reageren