Wielrennen is in Italië geen sport, het is een religie. Van de kronkelende Alpenpassen tot de witte grindwegen van de Strade Bianche: overal leeft de koers. In weinig landen is de wielergeschiedenis zo tastbaar aanwezig. De Giro d’Italia geldt als heiligdom, de roze trui als nationaal symbool, en de prestaties van grote kampioenen worden nog decennia later met eerbied doorverteld.
De Italiaanse wielergeschiedenis bracht renners voort die niet alleen erezalen vulden, maar complete volksstammen in vervoering brachten of tegen elkaar uitspeelden. Ze trotseerden barre bergetappes met flair, koerstactiek en onverzettelijkheid. Dit zijn de tien meest legendarische Italiaanse wielrenners aller tijden, aftellend naar de allergrootste.
10. Mario Cipollini: Il Re Leone
Geboortedatum: 22 maart 1967 in Lucca, Toscane
Actief: 1989 – 2005
Belangrijkste overwinningen: Wereldkampioen op de weg 2002, Milaan-San Remo 2002, 3x Gent-Wevelgem (1992, 1993, 2002), 42 etappezeges in de Giro d’Italia, 12 etappezeges in de Tour de France
Mario Cipollini was de meest flamboyante sprinter uit de wielergeschiedenis. Met zijn opvallende leeuwenmanen, extravagante koerspakken en ontembare bravoure bracht Il Re Leone een ongekende dosis glamour naar het peloton. Samen met zijn ploegmaats bij Saeco perfectioneerde hij de ‘rode trein’, een strak georganiseerde sprintvoorbereiding die massasprints decennialang zou domineren.
Zijn cijfers in eigen land zijn ongeëvenaard: met 42 ritzeges in de Giro d’Italia is Cipollini nog altijd de absolute recordhouder van de ronde. In het magische seizoen 2002 viel alles op zijn plek toen hij Milaan-San Remo won, zes Giro-etappes pakte en in het Belgische Zolder met overmacht naar de wereldtitel snelde.
9. Fiorenzo Magni: De Leeuw van Vlaanderen
Geboortedatum: 7 december 1920 in Vaiano, Toscane
Overleden: 19 oktober 2012 (91 jaar)
Actief: 1941 – 1960
Belangrijkste overwinningen: 3x Giro d’Italia (1948, 1951, 1955), 3x Ronde van Vlaanderen (1949, 1950, 1951)
Fiorenzo Magni verwierf zijn bijnaam Il Leone delle Fiandre door als enige Italiaan in de geschiedenis drie jaar op rij de Ronde van Vlaanderen te winnen. Waar zijn tijdgenoten de kasseien en de noordelijke kou mezen, floreerde de krachtige Toscaan juist in de zwaarste omstandigheden.
Zijn legendarische status dankte hij vooral aan zijn heroïsche optreden in de Giro d’Italia van 1956. Na een val in de afdaling naar Volterra brak hij zijn linkersleutelbeen en schouderblad. Omdat hij weigerde op te geven en met zijn linkerarm niet aan het stuur kon trekken, bond zijn mecanicien een reservebinnenband om het stuur. Door het uiteinde stevig tussen zijn kiezen te klemmen, kon Magni kracht zetten op de pedalen. Hij voltooide de ronde en eindigde in Milaan als tweede in het algemeen klassement.
8. Francesco Moser: Lo Sceriffo
Geboortedatum: 19 juni 1951 in Palù di Giovo, Trentino
Actief: 1973 – 1987
Belangrijkste overwinningen: Giro d’Italia 1984, 3x Parijs-Roubaix (1978, 1979, 1980), Milaan-San Remo 1984, 2x Ronde van Lombardije, Wereldkampioen 1977, Werelduurrecord (1984)
Francesco Moser dankte zijn bijnaam Lo Sceriffo aan zijn autoritaire aanwezigheid in het peloton: als Moser het tempo bepaalde, voegde iedereen zich naar zijn wil. Met 273 officiële wegzeges staat hij op de derde plaats van de eeuwige wereldranglijst, achter Eddy Merckx en Rik Van Looy.
Zijn heerschappij op de kasseien bleek fenomenaal: tussen 1978 en 1980 won hij Parijs-Roubaix drie keer op rij. In januari 1984 zette Moser de wielerwereld op zijn kop door op de wielerbaan van Mexico-Stad het twaalf jaar oude werelduurrecord van Eddy Merckx te verbeteren naar 51,151 kilometer.
Hij deed dit op een futuristische stalen baanfiets met dichte schijfwielen en een ossenkopstuur, waarmee hij een revolutie ontketende op het gebied van aerodynamica en trainingsbegeleiding.
7. Costante Girardengo: De eerste Campionissimo
Geboortedatum: 18 maart 1893 in Novi Ligure, Piemonte
Overleden: 9 februari 1978 (84 jaar)
Actief: 1912 – 1936
Belangrijkste overwinningen: 2x Giro d’Italia (1919, 1923), 6x Milaan-San Remo (1918, 1921, 1923, 1925, 1926, 1928), 3x Ronde van Lombardije, 9x Italiaans kampioen op de weg
Vóór Fausto Coppi was er Costante Girardengo, de renner voor wie de eretitel Il Campionissimo (de Kampioen der Kampioenen) oorspronkelijk in het leven werd geroepen. In het door de Eerste Wereldoorlog geteisterde Italië groeide de kleine man uit Novi Ligure uit tot het allereerste nationale sportidool.
Zijn band met de voorjaarsklassieker Milaan-San Remo grenst aan het ongelooflijke: Girardengo won La Primavera maar liefst zes keer en stond in totaal elfmaal op het podium, een recordreeks die pas decennia later door Eddy Merckx werd overtroffen. Met negen opeenvolgende nationale wegtitels en dertig etappezeges in de Giro d’Italia legde hij het fundament onder de ongekende populariteit van de wielersport in Italië.
6. Vincenzo Nibali: De Haai van Messina
Geboortedatum: 14 november 1984 in Messina, Sicilië
Actief: 2005 – 2022
Belangrijkste overwinningen: Tour de France 2014, 2x Giro d’Italia (2013, 2016), Vuelta a España 2010, Milaan-San Remo 2018, 2x Ronde van Lombardije (2015, 2017)
Vincenzo Nibali behoort tot het exclusieve gezelschap van zeven renners die alle drie de grote rondes hebben gewonnen. Zijn bijnaam Lo Squalo dello Stretto verwees naar zijn Siciliaanse geboortegrond aan de Straat van Messina en zijn aanvallende koersstijl: zodra Nibali een zwak moment zag bij zijn concurrenten, zette hij een meedogenloze demarrage in.
In de Tour de France van 2014 demonstreerde hij zijn meesterschap door vier etappes te winnen en over de kasseistroken van Noord-Frankrijk zijn rivalen op minuten achterstand te rijden. Naast zijn rondesuccessen schitterde Nibali in eendagskoersen.
Zijn solo-aanval op de Poggio tijdens Milaan-San Remo in 2018, waarmee hij het voltallige sprintersgilde met één seconde voorsprong voorbleef op de Via Roma, geldt als een van de meest memorabele klassieke finales van deze eeuw.
5. Felice Gimondi: De tijdloze kampioen
Geboortedatum: 29 september 1942 in Sedrina, Bergamo
Overleden: 16 augustus 2019 (76 jaar)
Actief: 1965 – 1979
Belangrijkste overwinningen: Tour de France 1965, 3x Giro d’Italia (1967, 1969, 1976), Vuelta a España 1968, Wereldkampioen op de weg 1973, Parijs-Roubaix 1966, Milaan-San Remo 1974, 2x Ronde van Lombardije
Felice Gimondi debuteerde in 1965 op 22-jarige leeftijd in de Tour de France als last-minute vervanger binnen zijn ploeg en veroverde meteen de gele trui in Parijs. Het luidde een carrière in waarin hij uitgroeide tot een van de meest complete ronderenners uit de geschiedenis.
Gimondi had de pech dat zijn gloriejaren grotendeels samenvielen met de opkomst van Eddy Merckx. Desondanks wist hij de Belgische geweldenaar regelmatig te vloeren, zoals tijdens het wereldkampioenschap van 1973 in Barcelona, waar hij Merckx en Luis Ocaña klopte in de sprint. Gimondi voltooide de trilogie van Giro, Tour en Vuelta en veroverde topklassiekers als Parijs-Roubaix en Milaan-San Remo met een sobere, nobele vechtlust.
4. Marco Pantani: Il Pirata
Geboortedatum: 13 januari 1970 in Cesena, Romagna
Overleden: 14 februari 2004 (34 jaar)
Actief: 1992 – 2003
Belangrijkste overwinningen: Tour de France 1998, Giro d’Italia 1998, etappezeges op Alpe d’Huez (1995, 1997) en Mont Ventoux (2000)
Marco Pantani was de meest explosieve klimmer van de moderne wielergeschiedenis. Met zijn kale hoofd, bandana, oorring en kenmerkende handen onder in de beugel danste hij de steilste cols op. Zijn klimtijd op Alpe d’Huez uit 1997 (36 minuten en 50 seconden) staat tot op de dag van vandaag als een onaangeroerd ijkpunt in de boeken.
Zijn sportieve hoogtepunt beleefde Il Pirata in 1998, toen hij zowel de Giro d’Italia als de Tour de France won. Tijdens een barre etappe over de Galibier naar Les Deux Alpes reed hij in striemende regen geletruidrager Jan Ullrich op bijna negen minuten achterstand. Een jaar later sloeg het noodlot toe toen hij in gewonnen positie uit de Giro van 1999 werd gezet wegens een te hoge hematocrietwaarde.
Pantani gleed af in depressies en verslaving en overleed in februari 2004 eenzaam in een hotelkamer in Rimini.
3. Alfredo Binda: De onstuitbare heerser
Geboortedatum: 11 augustus 1902 in Cittiglio, Lombardije
Overleden: 19 januari 1986 (83 jaar)
Actief: 1922 – 1936
Belangrijkste overwinningen: 5x Giro d’Italia (1925, 1927, 1928, 1929, 1933), 3x Wereldkampioen op de weg (1927, 1930, 1932), 4x Ronde van Lombardije, 2x Milaan-San Remo
Voor de opkomst van Coppi en Bartali was Alfredo Binda de onaantastbare heerser van het interbellum. Met zijn uitzonderlijke klimvermogen en vernietigende sprint won hij vijfmaal de Giro d’Italia, een aantal waarmee hij samen met Fausto Coppi en Eddy Merckx nog altijd recordhouder is. Tevens veroverde hij driemaal de regenboogtrui, het wereldrecord dat hij deelt met Merckx, Van Steenbergen, Freire en Sagan.
Zijn suprematie leidde in 1930 tot de meest curieuze gebeurtenis uit de wielergeschiedenis. Omdat Binda de Giro al vier keer had gewonnen en in 1929 zelfs acht etappes op rij opeiste, vreesde de organisatie voor het faillissement van de wedstrijd door een gebrek aan spanning. Organisator La Gazzetta dello Sport bood hem daarom 22.500 lire aan (het exacte bedrag van de eindzege) om simpelweg thuis te blijven. Binda accepteerde het aanbod, reisde in plaats daarvan af naar Frankrijk en won prompt twee zware etappes in de Tour de France.
2. Gino Bartali: Gino il Pio
Geboortedatum: 18 juli 1914 in Ponte a Ema, Florence
Overleden: 5 mei 2000 (85 jaar)
Actief: 1935 – 1954
Belangrijkste overwinningen: 2x Tour de France (1938, 1948), 3x Giro d’Italia (1936, 1937, 1946), 4x Ronde van Lombardije, 4x Milaan-San Remo
Gino Bartali belichaamde het vrome, katholieke platteland van Italië. Zijn uithoudingsvermogen op loodzware beklimmingen leverde hem driemaal de Giro en tweemaal de Tour de France op, met een recordperiode van tien jaar tussen zijn twee Tour-zeges (1938 en 1948). Zijn overwinning in de Tour van 1948 leidde volgens historici zelfs tot het bedaren van landelijke onlusten na een aanslag op communistisch leider Palmiro Togliatti.
Pas jaren na zijn dood werd zijn grootste heldendaad bekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zette de diepgelovige Bartali zijn leven op het spel voor het verzet door geheime documenten en valse persoonsbewijzen te smokkelen in het frame en zadel van zijn racefiets. Onder het mom van lange trainingsritten doorkruiste hij bezet gebied tussen Florence, Assisi en Rome. Daarmee redde hij honderden Joodse vluchtelingen het leven, een moedige daad waarvoor hij in 2013 door Yad Vashem postuum werd erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren.
1. Fausto Coppi: Il Campionissimo
Geboortedatum: 15 september 1919 in Castellania, Piemonte
Overleden: 2 januari 1960 (40 jaar)
Actief: 1939 – 1959
Belangrijkste overwinningen: 2x Tour de France (1949, 1952), 5x Giro d’Italia, Wereldkampioen op de weg 1953, 5x Ronde van Lombardije, 3x Milaan-San Remo, Parijs-Roubaix 1950, Werelduurrecord (1942)
Geen enkele renner heeft het wielrennen zo getransformeerd als Fausto Coppi, bijgenaamd Il Campionissimo. In 1940 won hij als twintigjarige debutant meteen de Giro d’Italia, waarna hij in de naoorlogse jaren uitgroeide tot een atleet die zijn tijd decennia vooruit was. Coppi introduceerde wetenschappelijke trainingsmethoden, lette nauwgezet op sportvoeding en perfectioneerde zijn materiaal tot in het kleinste detail.
Als Coppi demarreerde, zagen zijn tegenstanders hem pas na de finishlijn terug. In 1946 won hij Milaan-San Remo na een solo van 140 kilometer met veertien minuten voorsprong op de nummer twee. Drie jaar later werd hij de eerste wielrenner ooit die in één seizoen zowel de Giro d’Italia als de Tour de France won, een dubbelslag die hij in 1952 herhaalde. Met vijf Giro-zeges, vijf overwinningen in de Ronde van Lombardije en wereldtitels op de weg en op de baan zette hij records neer die generaties hebben doorstaan.
Zijn leven kende ook diepe dalen en persoonlijke schandalen. Zijn buitenechtelijke relatie met Giulia Occhini, de ‘Witte Dame’, bracht hem in aanvaring met het Vaticaan en de conservatieve rechtbanken van het toenmalige Italië. Op veertigjarige leeftijd overleed Coppi plotseling aan malaria na een koers in Opper-Volta (het huidige Burkina Faso), omdat Italiaanse artsen de tropische ziekte niet tijdig herkenden. Zijn overlijden dompelde Italië in diepe rouw en bezegelde zijn status als de grootste Italiaanse sportman van de twintigste eeuw.
Reageren