Wat is de grootste stad van Zuid-Afrika? Gemeten naar het aantal inwoners binnen de officiële stadsgrenzen is Kaapstad met ruim 3,4 miljoen inwoners de grootste stad van het land, op de voet gevolgd door havenstad Durban en het economische zwaartepunt Johannesburg. Hoewel Johannesburg op metropoolniveau de grootste bevolkingsconcentratie vormt, ligt dat bij afzonderlijke stadskernen anders doordat historische voorsteden en townships als aparte steden worden geteld.
De onderstaande ranglijst is gebaseerd op de bevolkingsstatistieken van het Zuid-Afrikaanse bureau voor de statistiek (Statistics South Africa, Stats SA). Hierbij is gekeken naar de zogeheten Main Places (afzonderlijke stedelijke kernen). Brede metropolitane gemeenten die uit meerdere losse steden bestaan, zoals Ekurhuleni (de Oost-Rand) met meer dan vier miljoen inwoners, zijn om die reden niet als één stad opgenomen; steden zoals Benoni en Tembisa die daarbinnen vallen, zijn juist afzonderlijk gerangschikt.
1. Kaapstad – circa 3.433.441 inwoners
Kaapstad is de wetgevende hoofdstad van Zuid-Afrika en de zetel van het nationale parlement. De stad ligt aan de iconische Tafelbaai in de provincie West-Kaap, ingeklemd tussen de Atlantische Oceaan en het markante silhouet van de Tafelberg. Door haar ligging aan het zuidwestelijke puntje van het continent fungeerde Kaapstad vanaf 1652 als de eerste Europese verversingspost voor passerende VOC-schepen, wat de stad de bijnaam de Moederstad opleverde.
Tegenwoordig is Kaapstad het belangrijkste financiële en technologische knooppunt van de West-Kaap, met een bloeiende creatieve sector, gerenommeerde universiteiten en een wereldvermaarde toerismesector. Naast beroemde trekpleisters zoals het V&A Waterfront en de kleurrijke historische wijk Bo-Kaap, herbergt de baai het beruchte Robbeneiland, waar Nelson Mandela bijna twee decennia van zijn gevangenschap doorbracht.
2. Durban – circa 3.120.282 inwoners
Durban (in het Zoeloe: eThekwini) ligt aan de oostkust in de provincie KwaZulu-Natal aan de warme Indische Oceaan. De stad herbergt de grootste en modernste containerhaven van heel Afrika ten zuiden van de Sahara. Deze zeehaven verwerkt het leeuwendeel van de Zuid-Afrikaanse im- en export en vormt tevens een onmisbare maritieme levenslijn voor ingesloten buurlanden zoals Zimbabwe en Zambia.
Dankzij het aangename subtropische klimaat en de kilometerslange zandstranden langs de Golden Mile is Durban een geliefde bestemming voor binnen- en buitenlandse vakantiegangers. De stad bezit bovendien een van de grootste Indiase diaspora-gemeenschappen ter wereld buiten India, een erfenis van de contractarbeiders die in de negentiende eeuw op de suikerrietplantages kwamen werken. Deze unieke cultuur proef je terug in lokale specialiteiten zoals bunny chow, een uitgehold brood gevuld met pittige curry.
3. Johannesburg – circa 2.026.469 inwoners
Johannesburg, bijgenaamd eGoli (Stad van Goud) of simpelweg Joburg, is het onbetwiste financiële en industriële zwaartepunt van het Afrikaanse continent. Hier bevindt zich de Johannesburg Stock Exchange (JSE), de grootste effectenbeurs van Afrika. De skyline van het moderne zakendistrict Sandton en het stadscentrum weerspiegelt de enorme concentratie van banken, hoofdkantoren en multinationals.
De stad kent een bijzondere ontstaansgeschiedenis: in 1886 werd goud ontdekt aan de Witwatersrand, wat leidde tot een van de meest spectaculaire goudkoortsen uit de wereldgeschiedenis. Binnen enkele decennia veranderde een stoffig tentenkamp in een gigantische metropool. Johannesburg is een van de weinige grote wereldsteden die niet aan de zee, een bevaarbare rivier of een groot meer ligt, maar puur is ontstaan door de enorme minerale rijkdom onder de grond.
4. Soweto – circa 1.695.047 inwoners
Soweto (een samentrekking van South Western Townships) ligt direct ten zuidwesten van Johannesburg. Het gebied werd in de eerste helft van de twintigste eeuw door de autoriteiten ingericht om de zwarte bevolking gescheiden van de witte bevolking te huisvesten. Het groeide uit tot het epicentrum van het verzet tegen het apartheidsregime, met de dramatische studentenopstand van 1976 als historisch kantelpunt.
Een uniek mondiaal record is te vinden in Vilakazi Street in de wijk Orlando West: dit is de enige straat ter wereld waar twee Nobelprijswinnaars voor de Vrede hebben gewoond, te weten Nelson Mandela en aartsbisschop Desmond Tutu. Tegenwoordig is Soweto getransformeerd tot een bruisende en trotse stad met moderne winkelcentra, een groeiende middenklasse en een bloeiende kunst- en horecasector rond bezienswaardigheden zoals de voormalige koeltorens van de Orlando Power Station.
5. Pretoria – circa 1.619.438 inwoners
Pretoria ligt zo’n vijftig kilometer ten noorden van Johannesburg in de provincie Gauteng en fungeert als de bestuurlijke hoofdstad van Zuid-Afrika. Hier bevindt zich de officiële zetel van de regering in de halfronde Uniegebouwen, ontworpen door de beroemde architect Herbert Baker. De stad telt na Washington D.C. een van de hoogste concentraties buitenlandse ambassades en diplomatieke missies ter wereld.
Pretoria draagt de bijnaam de Jacarandastad dankzij de naar schatting 70.000 jacarandabomen die in de lente de straten en lanen in een paarse bloesemzee hullen. Naast haar politieke functie is de stad een belangrijk kenniscentrum, met toonaangevende onderzoeksinstellingen en grote universiteiten zoals de Universiteit van Pretoria en UNISA, een van de grootste afstandsonderwijsinstellingen ter wereld.
6. Gqeberha (voorheen Port Elizabeth) – circa 967.677 inwoners
Gqeberha ligt aan Algoa Bay in de provincie Oost-Kaap. De stad droeg meer dan twee eeuwen lang de naam Port Elizabeth, vernoemd naar de overleden echtgenote van een vroege Britse gouverneur. In februari 2021 besloot de Zuid-Afrikaanse regering de naam officieel te wijzigen naar Gqeberha, de traditionele Xhosa-naam voor de Baakensrivier die door het hart van de stad stroomt.
De stad geldt van oudsher als het epicentrum van de Zuid-Afrikaanse auto-industrie. Internationale autofabrikanten zoals Volkswagen en Isuzu hebben er omvangrijke assemblagefabrieken staan, die duizenden banen genereren en voertuigen exporteren via de haven van Port Elizabeth en de nabijgelegen diepzeehaven van Ngqura. Daarnaast is de kuststad populair bij zeilers en surfers vanwege de constante zeewind.
7. Pietermaritzburg – circa 750.845 inwoners
Pietermaritzburg is de provinciehoofdstad van KwaZulu-Natal en ligt in een heuvelachtige vallei in het binnenland. De stad werd in 1838 gesticht door de Voortrekkers en vernoemd naar hun leiders Pieter Retief en Gerrit Maritz. De Britse koloniale invloed is nog overal tastbaar in de monumentale Victoriaanse architectuur, waaronder het uit rode baksteen opgetrokken stadhuis.
De stad verwierf wereldwijde historische betekenis door een voorval op het plaatselijke treinstation in 1893. Een jonge Indiase advocaat genaamd Mahatma Gandhi werd daar met geweld uit een eersteklas treincoupé gezet vanwege zijn huidskleur. Dit vormde voor Gandhi het beslissende moment om zijn geweldloze verzetsfilosofie (satyagraha) te ontwikkelen. Sportief gezien is Pietermaritzburg vermaard als start- of aankomstplaats van de Comrades Marathon, ’s werelds oudste en grootste ultramarathon.
8. Benoni – circa 605.344 inwoners
Benoni ontstond in 1887 na de vondst van rijke goudaders aan de Oost-Rand in de provincie Gauteng. De stad ontwikkelde zich in razend tempo tot een belangrijk mijnbouw- en industrieel distributiecentrum. Toen de goudmijnen in de loop van de twintigste eeuw uitgeput raakten, transformeerde Benoni soepel naar een moderne woon- en servicestad met uitgebreide winkel- en bedrijventerreinen.
In tegenstelling tot veel andere industriesteden kenmerkt Benoni zich door een opvallend groen straatbeeld met tientallen meren en waterreservoirs die ooit voor de mijnbouw werden aangelegd. De stad heeft bovendien een aantal beroemde namen voortgebracht, waaronder Oscarwinnares Charlize Theron en prinses Charlene van Monaco, die hier opgroeiden.
9. Tembisa – circa 511.655 inwoners
Tembisa ligt in de provincie Gauteng, strategisch gesitueerd tussen Johannesburg en Pretoria en op korte afstand van de internationale luchthaven O.R. Tambo. De nederzetting werd in 1957 opgericht door het toenmalige apartheidsbewind om zwarte arbeiders uit omliggende steden geconcentreerd onder te brengen. De naam Tembisa is afgeleid van het Zoeloe-woord Thembisa, wat ‘Er is hoop’ betekent.
Tegenwoordig behoort Tembisa tot de dichtstbevolkte en meest ondernemende stedelijke gemeenschappen van Zuid-Afrika. De formele en informele economie bloeit er volop, met talloze lokale familiebedrijven, levendige markten en een bloeiende muziek- en eetcultuur die diep geworteld is in de Zuid-Afrikaanse townships.
10. Oos-Londen – circa 478.676 inwoners
Oos-Londen (East London) ligt aan de monding van de Buffalo-rivier in de provincie Oost-Kaap aan de Indische Oceaan. De stad beschikt over de enige commerciële rivierhaven van heel Zuid-Afrika. Deze waterweg vormt het logistieke hart voor de grootschalige autofabriek van Mercedes-Benz, die hier al decennialang luxe personenwagens bouwt voor zowel de Afrikaanse markt als de wereldwijde export.
Buiten de industrie staat Oos-Londen bekend om haar relaxte kustleven en brede zandstranden, zoals Nahoon Beach, dat internationaal hoog aangeschreven staat onder professionele surfers. De stad fungeert tevens als de zuidelijke toegangspoort tot de zogeheten Wild Coast, een van de meest ongerepte en ruige natuurgebieden van het Zuid-Afrikaanse kustgebied.
Reageren