Niemand zit erop te wachten, maar het komt wel vaak voor: seksueel overdraagbare aandoeningen, oftewel soa’s. Dit zijn de soa’s die in Nederland het vaakst worden vastgesteld. Een kanttekening vooraf: het RIVM houdt landelijk gedetailleerd bij hoe vaak chlamydia, gonorroe, syfilis, hiv en hepatitis B voorkomen, maar soa’s als herpes, genitale wratten en trichomonas worden niet op dezelfde centrale manier geregistreerd. Voor die laatste groep is de volgorde dus een indicatie op basis van wat huisartsen en soa-poli’s het vaakst zien, niet een exact gerangschikte lijst zoals bij de eerste vijf.
1. Chlamydia
De meest voorkomende soa is zonder twijfel chlamydia, met tienduizenden diagnoses per jaar in Nederland. Deze soa vertoont vaak weinig symptomen, en gaat na een antibioticakuur meestal vanzelf over, al besmet je in de tussentijd wel andere mensen, dus tijdig testen blijft belangrijk.
Onbehandeld kan chlamydia leiden tot onvruchtbaarheid bij vrouwen. Klachten bij vrouwen zijn onder meer pijn in de onderbuik, jeuk, ongewone afscheiding en bloedverlies buiten de menstruatie om. Mannen hebben vooral pijn tijdens het plassen.
2. Gonorroe (druiper)
Gonorroe, ook wel druiper genoemd, is de op één na meest gediagnosticeerde soa in Nederland, met ruim 13.000 tot 14.000 vastgestelde gevallen per jaar, en het aantal stijgt al enkele jaren. Onbehandeld kan gonorroe een grote rol spelen bij het ontstaan van onvruchtbaarheid bij vrouwen, en zonder behandeling gaat de infectie niet betrouwbaar vanzelf over, dus wachten op verbetering is geen goed idee.
Vrouwen krijgen bij gonorroe vaak alleen wat afscheiding, terwijl mannen naast een geelgroene afscheiding uit de plasbuis ook pijn bij het plassen krijgen. Om gonorroe te behandelen is een antibioticakuur nodig. Om het te voorkomen is het belangrijk om condooms te gebruiken bij elk seksueel contact, ook wanneer alleen de geslachtsdelen tegen elkaar worden gewreven.
3. Genitale wratten
Genitale wratten zijn wratjes die worden veroorzaakt door bepaalde typen van het HPV-virus, en behoren tot de vaakst geziene soa’s bij huisartsen en soa-poli’s. Deze wratjes zitten rond de vagina, anus of penis. Je kunt genitale wratten krijgen door huid-op-huidcontact, zowel direct als indirect.
Symptomen zijn vaak pas na enkele maanden op te merken, waaronder pijn en jeuk. Genitale wratten kunnen na verloop van tijd vanzelf verdwijnen, maar dat kan maanden tot zelfs jaren duren en ze komen ook geregeld terug, dus veel mensen kiezen ervoor de wratjes te laten behandelen, bijvoorbeeld met een crème of een kleine ingreep.
4. Herpes genitalis
Genitale herpes is een soa die veel in Nederland voorkomt, veroorzaakt door het herpes-simplexvirus, en vormt pijnlijke blaasjes op de huid. Herpes is zeer besmettelijk via speeksel of seksueel contact, vooral op het moment dat de blaasjes aanwezig zijn.
Personen met herpes ervaren pijn en een branderig gevoel op de huid en rond het schaamgebied. Belangrijk om te weten: herpes wordt veroorzaakt door een virus, dus een antibioticakuur helpt hier niet tegen. In plaats daarvan schrijft een arts antivirale medicatie voor, zoals aciclovir of valaciclovir, die de klachten en de duur van een uitbraak verkort. Het virus zelf blijft echter voor altijd in je lichaam, ook als je verder geen symptomen meer hebt.
5. Candida (schimmelinfectie)
Candida is strikt genomen geen soa, maar een schimmelinfectie in het vaginale gebied die ontstaat door de overmatige groei van gisten die normaal al in de vagina aanwezig zijn. Het wordt hier toch genoemd omdat het regelmatig wordt verward met een soa en vaak samen met soa-klachten wordt onderzocht.
Je hoeft candida niet te behandelen, tenzij je klachten hebt zoals jeuk, stinkende afscheiding, pijnlijke en opgezwollen schaamlippen of penis, of pijn bij het plassen. Bij aanhoudende of terugkerende klachten is het wel verstandig een arts te raadplegen.
6. Bacteriële vaginose (gardnerella)
Bacteriële vaginose, ook wel gardnerella genoemd, ontstaat wanneer het natuurlijke bacteriële evenwicht in de vagina verstoord raakt. Ook dit wordt niet als een klassieke soa gezien, maar het kan wel samenhangen met seksuele activiteit. Vrouwen krijgen bacteriële vaginose vaker door de vagina te vaak met zeep te wassen, door tampons te lang in te houden, of door seks.
Klachten zijn onder meer jeuk, een grijsachtige afscheiding, een geur die aan bedorven vis doet denken, en rode, warm aanvoelende schaamlippen. De klachten verdwijnen soms vanzelf, maar bij aanhoudende klachten, tijdens de zwangerschap, of als de klachten steeds terugkomen, is een bezoek aan de huisarts verstandig: die kan een antibioticakuur voorschrijven.
7. Trichomonas
Een trichomonas-infectie geldt over het algemeen als een minder ernstige soa. Je kunt trichomonas oplopen via contact tussen penis en vagina, maar ook via vulva-op-vulva-contact, echter niet via anale of orale seks.
Klachten zijn bij vrouwen vaak duidelijker dan bij mannen, al merken sommige vrouwen ook helemaal niets. Mogelijke klachten zijn veel melkachtige afscheiding, een onaangename geur, rode en gezwollen schaamlippen, pijn in het vaginagebied en een branderig gevoel bij het plassen. Mannen krijgen vaak amper klachten, soms wat afscheiding uit de plasbuis bij het opstaan of een geïrriteerd gevoel bij het plassen. Trichomonas is te behandelen met een eenmalige dosis antibiotica.
8. Syfilis
Syfilis is een soa die door een bacterie wordt veroorzaakt en goed te behandelen is, mits op tijd ontdekt. Onbehandeld kunnen de gevolgen ernstig worden. Syfilis kent drie stadia: in het eerste stadium zijn er zweertjes te zien bij vagina, anus, penis en/of mond, soms met een grieperig gevoel. In het tweede stadium heeft de bacterie zich door het lichaam verspreid, met uitslag en soms haaruitval als symptomen.
In het derde, onbehandelde stadium kunnen ernstige neurologische en psychische klachten ontstaan, zoals geheugen- en concentratieproblemen. Het aantal syfilisdiagnoses in Nederland stijgt al enkele jaren, dus tijdig testen en behandelen met antibiotica is belangrijk om dit laatste stadium te voorkomen.
9. Hiv
Hiv staat wereldwijd bekend als een soa die zich, onbehandeld, tot aids kan ontwikkelen. Heb je hiv, dan ben je vatbaarder voor allerlei infecties die in een vergevorderd stadium fataal kunnen aflopen. De symptomen lijken in het begin op die van een stevige griep, maar veel mensen merken in eerste instantie helemaal niets.
Hiv is niet te genezen, maar met de huidige behandelingen, combinaties van hiv-remmers, kan het virus zo goed worden onderdrukt dat iemand vrijwel niet besmettelijk meer is en een normale levensverwachting houdt. In Nederland daalt het aantal nieuwe hiv-diagnoses al jaren. Draag een condoom bij seks met iemand van wie je niet zeker weet of diegene een soa heeft, en voor wie condooms niet fijn vindt vrijen is er Durex glijmiddel te koop.
10. Hepatitis B (geelzucht)
Hepatitis B, ook wel geelzucht genoemd, is een van de minder vaak voorkomende soa’s op deze lijst, vooral dankzij het vaccinatieprogramma. Het is wel een vrij ernstige aandoening: de lever raakt ontstoken, vooral bij overdracht via bloed. Symptomen zijn onder meer buikpijn, misselijkheid, vermoeidheid, koorts, een geelkleurige huid en ogen, en spierpijn.
Je kunt jezelf tegen hepatitis B laten vaccineren om de infectie te voorkomen, en dat vaccin is al jarenlang onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen, wat verklaart waarom deze soa steeds minder vaak voorkomt.
Jaarlijks worden meer dan 110 000 Nederland besmet met een SOA.
SOA (Seksueel Overdraagbare Aandoeningen) zijn soms goed en snel te genezen maar er zijn ook geslachtsziekten die ernstige gevolgen nalaten of ongeneeslijk zijn. Een voorbeeld van een ongeneselijke SOA is AIDS. Als je eenmaal HIV positief bent, is er geen weg meer terug.
Gebruik daarom steeds condooms. Dit is is het enige middel dat het risico op geslachtsziekten doet verminderen. Het aantal besmettingen neemt jaarlijks toe en de meeste besmettingen vinden plaats bij jongeren.