De diepste en donkerste plek op aarde ligt niet verborgen in een afgelegen bergkloof of onder het ijs van de polen, maar op de bodem van de westelijke Stille Oceaan. De Marianentrog is een gigantische kloof in de aardkorst die zo diep reikt dat de top van Mount Everest er met gemak in zou verdwijnen, met nog ruim twee kilometer oceaanwater erbovenop.
Extreme waterdruk, een totale afwezigheid van zonlicht en kokende hydrothermale bronnen maken van deze kloof een van de meest vijandige omgevingen op onze planeet. Dit zijn tien opmerkelijke feiten over de Marianentrog.
1. Ligging in de Stille Oceaan
De Marianentrog strekt zich uit over een lengte van ongeveer 2.550 kilometer en heeft een gemiddelde breedte van zo’n 69 kilometer. Deze sikkelvormige kloof ligt ten oosten van de Filipijnen en ten zuiden van Japan, vlak naast de Marianen. Deze eilandengroep vormt de toppen van onderzeese vulkanen die zijn ontstaan door botsende tektonische platen.
Geologisch gezien is de trog een klassiek voorbeeld van een subductiezone. Hier duikt de zware oceanische Pacifische plaat langzaam onder de kleinere Mariana-microplaat. Dit proces trekt de oceaanbodem als een trechter omlaag, waardoor de diepste kloof ter wereld is ontstaan.
2. Challengerdiepte: het diepste punt op aarde
Het allerlaagste punt van de trog staat bekend als de Challengerdiepte, gelegen in het zuidelijke uiteinde. Met een gemeten diepte van circa 10.994 meter is dit het diepste bekende punt van de oceanen. Ter vergelijking: de hoogste berg op aarde, Mount Everest, reikt tot 8.848 meter hoogte.
De diepte dankt zijn naam aan het Britse marineschip HMS Challenger, waarvan de bemanning tussen 1872 en 1876 voor het eerst systematisch metingen verrichtte. Met behulp van verzwaarde peilloden maten zij destijds al een diepte van ruim 8.000 meter. Pas in 1951 bracht het opvolgende onderzoeksschip HMS Challenger II via echolood de werkelijke omvang van bijna elf kilometer in kaart.
3. Verpletterende waterdruk
Op de bodem van de Marianentrog heerst een hydrostatische druk van ruim 1.086 bar, wat meer dan duizend keer zo hoog is als de atmosferische druk op zeeniveau. Dit komt neer op een gewicht van meer dan 1.100 kilogram op elke vierkante centimeter. Wie zich onbeschermd op deze diepte zou wagen, wordt verpletterd door een kracht die vergelijkbaar is met het gewicht van een zware personenauto op een vingertop.
4. IJzige kou en kokende hydrothermale bronnen
Zonder zonlicht heerst er op de bodem van de trog een constante temperatuur die schommelt tussen de 1 en 4 graden Celsius. Toch kent deze ijskoude diepzee opmerkelijke uitzonderingen: op verschillende plekken bevinden zich hydrothermale bronnen, ook wel bekend als black smokers.
Deze vulkanische schoorstenen spuwen mineraalrijk water de oceaan in dat kan opwarmen tot wel 450 graden Celsius. Dat dit water niet onmiddellijk in stoom verandert, is te danken aan de immense waterdruk, die het kookpunt van water drastisch verhoogt en de vloeistof in een superkritische fase houdt.
5. Bizarre diepzeebewoners
Ondanks de extreme omstandigheden herbergt de trog een fascinerend ecosysteem. In de hogere lagen van de trog zweeft de kenmerkende Dumbo-octopus met zijn oorachtige vinnen, terwijl de Marianaslakdolf op 8.178 meter diepte het wereldrecord voor diepst levende vis op zijn naam heeft staan. Fysiologisch kunnen gewervelde vissen door celbeperkingen niet dieper leven. Op de werkelijke bodem op elf kilometer diepte vind je daarom vooral gespecialiseerde zeekomkommers, bacteriematten en vlokreeftjes die overleven op organisch afval dat vanaf het wateroppervlak omlaag dwarrelt. Meer over deze wezens lees je in het overzicht van bijzondere dieren in de Marianentrog.
6. Slechts tientallen mensen bereikten de bodem
Waar honderden mensen de ruimte in zijn geschoten, was het bereiken van de bodem van de Marianentrog lange tijd een zeldzaamheid. De pioniers waren oceanograaf Jacques Piccard en luitenant Don Walsh, die in januari 1960 met de zware bathyscaaf Trieste afdaalden. Pas in 2012 volgde de tweede bemande expeditie, toen filmregisseur James Cameron solo naar de bodem dook in de Deepsea Challenger.
Sinds 2019 is het aantal afdalingen flink toegenomen. De Amerikaanse ontdekkingsreiziger Victor Vescovo liet een speciale titanium duikboot bouwen, de DSV Limiting Factor, waarmee hij zelf vijftien keer naar de Challengerdiepte dook en tientallen onderzoekers meenam. Inmiddels hebben circa dertig personen met eigen ogen de diepste zeebodem aanschouwd, zoals beschreven bij de duikboten die het diepste duiken.
7. Het ontrafelde mysterie van de Biotwang
In 2016 maakten akoestische onderzoekers opnames van een opmerkelijk geluid dat werd opgepikt door onderwatermicrofoons bij de Marianentrog. Het signaal begon met een diep, brommend geluid en eindigde in een hoog, haast sciencefictionachtig metaalgeluid. Het signaal kreeg de bijnaam de Western Pacific Biotwang.
Jarenlang tastten mariene biologen in het duister over de oorsprong. In 2024 werd het mysterie definitief opgelost: met behulp van kunstmatige intelligentie en jaren aan geluidsdata toonden onderzoekers aan dat het geluid wordt geproduceerd door Brydes walvissen. De dieren gebruiken deze specifieke roep vermoedelijk om elkaar over enorme afstanden in de oceaan te lokaliseren.
8. Zelfs hier ligt menselijk afval
Zelfs de meest afgelegen uithoek van onze planeet blijkt niet beschermd tegen menselijke vervuiling. Tijdens een van zijn recordduiken vond Victor Vescovo in 2019 een plastic tas en verpakkingen van snoepgoed op de bodem van de trog. Wetenschappelijk onderzoek toonde later aan dat vlokreeftjes op bijna elf kilometer diepte microplastics en verboden industriële chemicaliën in hun verteringsstelsel meedragen.
9. Hotspot voor zware aardbevingen en tsunami’s
De Marianentrog maakt integraal deel uit van de Pacifische Ring van Vuur. Doordat de oceanische platen niet vloeiend langs elkaar glijden maar met horten en stoten over elkaar schuiven, bouwt zich in de aardkorst een gigantische mechanische spanning op.
Wanneer de platen plotseling losschieten, veroorzaakt dat krachtige onderzeese bevingen (megathrust-aardbevingen). Dergelijke schokken kunnen enorme watermassa’s in beweging brengen en tsunami’s opwekken die duizenden kilometers verderop aan land komen.
10. Mythe ontkracht: kan de megalodon hier overleven?
De ondoordringbare duisternis van de kloof vormt al jaren voer voor verhalenmakers, met de film The Meg en het gelijknamige boek als bekendste voorbeeld. Daarin leeft de prehistorische megalodon-haai voort in een geïsoleerde, warme laag onderin de trog.
Biologisch gezien is deze theorie volkomen uitgesloten. De megalodon was een warmbloedig roofdier dat leefde van walvissen in ondiepe kustzeeën. Op elf kilometer diepte is het water ijskoud en ontbreken grote prooidieren om een dier van achttien meter van voldoende calorieën te voorzien. Bovendien kunnen kraakbeenvissen door de verwoestende werking van de waterdruk op hun celwanden fysiek niet dieper leven dan zo’n drie- tot vierduizend meter.
Reageren